Tego dnia w 1963 roku



5 czerwca 1963 r. w Killinardrish (Cork) w Irlandii zmarł generał Adrian Carton de Wiart (1880-1963), uczestnik wojny burskiej, obu wojen światowych, a w międzyczasie wojny polsko-bolszewickiej.

Przy jego barwnym życiu i zamiłowaniu do wojennych przygód śmierć z przyczyn naturalnych można potraktować jako kolejną z wielu ekstrawagancji. Wystarczy przypomnieć, że w czasie swojej kariery wojskowej był ranny niezliczoną ilość razy, przy czym były to obrażenia wystarczające do wysłania na tamten świat kilku ludzi. W czasie wojny burskiej stracił oko, został ranny w płuco i czaszkę. Po zakończeniu rekonwalescencji uczestniczył w walkach I wojny światowej. Został wielokrotnie ranny w bitwach pod Sommą, pod Passchendaele, Cambrai i Ypres (m. in. stracił rękę). W czasie kariery wojskowej przeżył też kilka katastrof lotniczych…

„Frankly I had enjoyed the war.”

Happy Odyssey: The Memoirs of Lieutenant-General Sir Adrian Carton de Wiart,
Jonathan Cape, Londyn 1950

Wszystkie te drobne incydenty nie odebrały mu jednak woli walki i chęci przygód.  Po zakończeniu I wojny światowej zaangażował się w udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Został szefem brytyjskiej misji wojskowej do 1924 r., a następnie do 1939 r. rezydentem brytyjskiego wywiadu w Polsce.

Po upadku Polski wrócił przez Rumunię do Wielkiej Brytanii i uczestniczył w  walkach w Norwegii. Został mianowany szefem brytyjskiej misji wojskowej w Jugosławii, jednak w czasie przelotu na miejsce jego samolot uległ katastrofie na kontrolowanym przez Włochów wybrzeżu Libii, gdzie dostał się do włoskiej niewoli. Mimo pięciu prób ucieczki pozostawał w niej do 1943 r. Po powrocie do Anglii został osobistym przedstawicielem Churchilla przy rządzie Czang-Kaj-szeka. Służbę wojskową zakończył w 1947 r.

Sir Adrian Carton de Wiart by Sir William Orpen

Sir Adrian Carton de Wiart.

William Orpen. 1919. National Portrait Gallery, Londyn.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Odznaczony m. in. Krzyżem Wiktorii, Krzyżem Walecznych i Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.

„Governments may think and say as they like, but force cannot be eliminated, and it is the only real and unanswerable power. We are told that the pen is mightier than the sword, but I know which of these weapons I would choose.”

Happy Odyssey: The Memoirs of Lieutenant-General Sir Adrian Carton de Wiart,
Jonathan Cape, Londyn 1950

Autor wspomnień Happy Odyssey: The Memoirs of Lieutenant-General Sir Adrian Carton de Wiart, Jonathan Cape,  Londyn 1950 (polskie tłumaczenie Moja odyseja. Awanturnik, który pokochał Polskę, tłum. Krzysztof Skonieczny,  Bellona, Warszawa 2016).


Adrian Carton de Wiart: The unkillable soldier. Peter Crutchley, BBC Digital & Learning NI, 6 January 2015.

Adrian Carton de Wiart – brytyjski generał, który pokochał Polskę. Paweł Stachnik, Dziennik Polski, 29 kwietnia 2017.

Wspomnienia wojskowego dyletanta. Aleksander Smoliński, Forum Akademickie 02/2017.

INNE WYDARZENIA HISTORYCZNE MIESIĄCA...

1 października 1908 r. rozpoczęto sprzedaż Forda Model T. Ogółem w latach 1908-1927 wyprodukowano około 15 milionów sztuk. Więcej…

2 października 1938 r. wojska polskie wkroczyły na Zaolzie. Wcześniej Czechosłowacja w odpowiedzi na polskie ultimatum wyraziła zgodę na przekazania Polsce spornego terytorium. Więcej…

3 października 1944 r. w Ożarowie Mazowieckim około godziny 2 w nocy podpisano układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie, będący aktem kapitulacji Powstania Warszawskiego. Więcej…

3 października 1993 r. w Mogadiszu żołnierze amerykańscy wspierający misję ONZ rozpoczęli operację przeciwko bojownikom przywódcy klanowego Mohameda Farraha Aidida, jedną z najważniejszych operacji miejskich podczas wojny domowej w Somalii.

4 października 1883 r. z Paryża w swój pierwszy kurs do Konstantynopola wyruszył legendarny Orient Express. Więcej…

4 października 1957 r. ZSRR wyniósł na orbitę pierwszego sztucznego satelitę Ziemi – Sputnika 1. Satelita krążył wokół Ziemi 92 doby - do 4 stycznia 1958 r., kiedy wszedł w gęste warstwy atmosfery i spłonął. Wyniesienie Sputnika rozpoczęło wyścig pomiędzy ZSRR a USA o dominację w kosmosie.

5 października 1716 r. w bitwie pod Kowalewem armia saska króla Augusta II Mocnego pokonała wojska konfederacji tarnogrodzkiej. W czasie bitwy doszło do ostatniej w historii szarży husarii, która została powstrzymana ogniem broni palnej.

6 października 1973 r. na półwyspie Synaj oraz Wzgórzach Golan Egipt i Syria (wspierane przez siły ekspedycyjne innych państw arabskich) rozpoczęły działania wojenne przeciwko Izraelowi (wojna Jom Kippur). Więcej…

7 października 1949 r. z sowieckiej strefy okupacyjnej utworzono Niemiecką Republikę Demokratyczną (Deutsche Demokratische Republik) - istniejące do 1990 r. państwo niemieckie będące częścią bloku wschodniego.

8 października 1967 r. w Boliwii argentyński rewolucjonista Ernesto Che Guevara (1928-1968) został ujęty z bronią w ręku w trakcie prowadzonej przez niego wojny partyzanckiej mającej na celu eksport rewolucji na obszar Ameryki Południowej. Następnego dnia Che został rozstrzelany.

9 października 1967 r. w La Higuera (Boliwia) został zastrzelony kontrowersyjny argentyński rewolucjonista Ernesto Che Guevara (1928-1968), dzień wcześniej ujęty z bronią w ręku przez armię boliwijską. Więcej…

10 października 1889 r. w Nowym Jorku rozpoczęto budowę pierwszego nowojorskiego drapacza chmur New York World Building (znanego też jako Pulitzer Building). Budynek ten już nie istnieje, zburzono go w 1955 r. w związku z przeprojektowaniem wjazdu na Most Brookliński.

11 października 1969 r. w Arundel w Kanadzie zmarł generał Kazimierz Sosnkowski (1885-1969), jeden z najwybitniejszych polskich dowódców wojskowych.

12 października 1984 r. w Brighton IRA dokonała bezskutecznego zamachu na premier Margaret Thatcher. Więcej…

13 października 1792 r. w Waszyngtonie rozpoczęto budowę Białego Domu.

14 października 1066 r. Wilhelm Zdobywca zwyciężył w bitwie pod Hastings. Zwycięstwo otwiera drogę do normandzkiego podboju, który ma wielowiekowy wpływ na historię Anglii.

16 października 1793 r. w Paryżu ścięto na gilotynie Marię Antoninę, byłą królową Francji i Nawarry. Oskarżona o zdradę stanu, została skazana na śmierć wyrokiem Trybunału Rewolucyjnego.

17 października 1777 r. pod Saratogą armia brytyjska dowodzona przez generała Johna Burgoyne'a skapitulowała przed wojskami amerykańskimi pod dowództwem generała Horatio Gatesa. Więcej…

18 października 1941 r. w Tokio japoński kontrwywiad aresztował agenta sowieckiego wywiadu wojskowego GRU o kryptonimie Ramsay Richarda Sorge (1895-1944), uznawanego za jednego z najbardziej skutecznych szpiegów. Więcej…

19 października 1781 r. pod Yorktown brytyjski generał Charles Cornwallis skapitulował przed generałem Jerzym Waszyngtonem, co praktycznie zakończyło wojnę o o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...