Tego dnia w 1796 roku



15 listopada 1796 r. rozpoczęła się bitwa pod Arcole, podczas której generał Napoleon Bonaparte rzekomo osobiście poprowadził krwawy i zwycięski szturm na most na rzece Alpone.

Napoleon at Arcole

Generał Bonaparte prowadzi atak na moście w Arcole.
John Clark Ridpath. Ridpath’s History of the World. 1901 r.
Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Atak prowadzony przez początkującego Boga Wojny uwieczniono na wielu rycinach i obrazach, a nawet filmach. Jak się jednak okazuje, generał Bonaparte nie wdarł się na most w Arcole z rozwianym włosem i szablą w dłoni.

Według naocznych świadków (Józefa Sułkowskiego i Augusta Marmonta) wyglądało to nieco inaczej. Otóż zagrzewając swoich ludzi do walki chwycił sztandar i stanął na ziemnym wale kilkadziesiąt kroków od mostu pod silnym ostrzałem Austriaków – kilku członków sztabu Bonapartego zostało trafionych, a jego adiutant Muiron nawet zginął osłaniając dowódcę.

Niebezpieczeństwo grożące głównodowodzącemu szybko zażegnał nieznany oficer francuski ściągając Bonapartego z linii ognia do błotnistego rowu – co ponoć okazało się niemal równie niebezpieczne jak ostrzał austriackiej piechoty, ponieważ groziło utonięciem. Atak zresztą wkrótce się załamał, jako że żołnierzy bynajmniej nie porwał heroiczny zapał wodza i Francuzi tym razem nie zdobyli mostu. Udało się to dopiero później. Wszystkie te okoliczności nie przeszkodziły jednak powstaniu legendy, której wykreowaniu nieco pomógł sam jej bohater.

W ujęciu malarskim legendę Napoleona prowadzącego osobiście i zwycięsko atak na moście w Arcole zapoczątkował obraz Bonaparte au Pont d’Arcole Antoine-Jeana Grosa (1771–1835), namalowany wkrótce po bitwie. Zaznaczyć trzeba, że dzieło zostało zamówione przez samego bohatera, który ponoć osobiście zaakceptował szkic i stanowiło zapewne element autopromocji Korsykanina, ówcześnie młodego republikańskiego generała. Przy tych założeniach trudno więc wymagać wierności realiom błotnistego pola bitwy pod Arcole…

1801 Antoine-Jean Gros - Bonaparte on the Bridge at Arcole

Bonaparte na moście w Arcole.

Antoine-Jean Gros. Olej na płótnie. 1796 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Artysta przedstawił Bonapartego w haftowanym złotem mundurze generała republiki, przepasanego trójkolorową szarfą. Rzecz jasna nie mogło zabraknąć rozwianych włosów, do tego sztandar w lewej ręce i szabla w prawej. Scenerii dopełniają kłęby dymu z wystrzałów armatnich. Całość jest więc bardzo stylowa, choć poza portretowanego wydaje się nieco zbyt statyczna jak na moment dramatycznego ataku pod skoncentrowanym ogniem austriackiej piechoty.

La Bataille du Pont d'Arcole

Napoleon Bonaparte prowadzi swoich żołnierzy przez most w Arcole.

Horace Vernet. Olej na płótnie. 1826 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Zarówno artysta, jak i jego model odnieśli pełny sukces. Ich romantyczna licentia poetica sprawiła, że heroiczne ujęcie powielono w innych malarskich wyobrażeniach (choćby na powyższym obrazie znanego batalisty Verneta), a z czasem w filmowych scenach – ostatnio chyba w miniserialu Napoleon z Christianem Clavierem w roli tytułowej (2002).

Łukasz Sobaniak
aktualizacja: 14.11.2021


Bóg Wojny – bitwy epoki napoleońskiej 1793 – 1815. Mówią Wieki.

Świadkowie o bitwie pod Arcole. Rzeczpospolita. 12.09.2008.

INNE WYDARZENIA HISTORYCZNE MIESIĄCA...

1 grudnia 1918 r. Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego generał Stanisław Szeptycki wydał rozkaz nr 38, na mocy którego czerwono-biała szachownica stała się znakiem rozpoznawczym polskiego lotnictwa wojskowego. Szachownica w tym układzie pozostawała w użyciu aż do 1993 r., kiedy to wprowadzono nowy wzór znaku: z zamienioną kolejnością pól jako rzekomo bardziej poprawny heraldycznie.

2 grudnia 1908 r. dwuletni Aisin Gioro Puyi został ostatnim cesarzem Chin (jako cesarz Hsuan Tung).  Cesarz pod naciskiem rodziny zrzekł się rzeczywistej władzy w 1912 r., zachowując jednak honorowy tytuł cesarski.

3 grudnia 1961 r. w Sosnowcu Stanisław Jaros bezskutecznie usiłował dokonać zamachu bombowego na I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułkę. Więcej…

4 grudnia 1793 r. w Paryżu dekretem 14 Frimaire'a zarządzono wydawanie „Bulletin des lois de la République Française”, pierwszego na świecie dziennika urzędowego służącego publikacji aktów prawnych.

5 grudnia 1933 r. – zniesienie prohibicji w USA (ratyfikacja 21. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych uchylającej  18. poprawkę o wprowadzeniu prohibicji). Więcej…

6 grudnia 1956 r. mecz piłki wodnej Węgry-ZSRR rozegrany w trakcie igrzysk olimpijskich w Melbourne (niedługo po stłumieniu przez ZSRR powstania węgierskiego) kończy się krwawą bójką zawodników - sprowokowany zawodnik ZSRR uderzył Węgra. Więcej…

7 grudnia 1941 r. japoński zespół uderzeniowy (6 lotniskowców i 380 samolotów) dowodzony przez admirała Isoroku Yamamoto zaatakował amerykańską bazę lotniczą i morską w Pearl Harbour na Hawajach. Więcej…

8 grudnia 1902 r. w Parochońsku na Polesiu urodziła się Zofia Chomętowska (1902-1991), jedna z najważniejszych autorek polskiej fotografii dwudziestolecia międzywojennego. Więcej…

9 grudnia 1952 r. w Londynie zmiana pogody doprowadziła do ustąpienia Wielkiego Smogu, utrzymującego się od 5 grudnia. W ciągu tych kilku dni mgła zawierająca zanieczyszczenia atmosferyczne powstałe głównie w wyniku spalania węgla doprowadziła do śmierci co najmniej 4 tysięcy mieszkańców Londynu.

10 grudnia 1942 r. Rząd Rzeczpospolitej Polskiej na uchodźstwie przesłał pierwszy oficjalny raport o holokauście (tzw. notę Raczyńskiego) do ministrów spraw zagranicznych 26 państw sygnatariuszy Deklaracji Narodów Zjednoczonych. Notę dyplomatyczną sporządzono na podstawie dokumentów przywiezionych z okupowanej Polski przez kuriera Jana Karskiego.

11 grudnia 1941 r. Rzeczpospolita Polska wypowiada wojnę Cesarstwu Japonii. Więcej…

13 grudnia 1981 r. Rada Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadza stan wojenny na terenie kraju. Więcej…

15 grudnia 1961 r. w Bet Ha’am (Izrael) ogłoszono wyrok w procesie SS-Obersturmbannführera Adolfa Eichmanna, uczestnika konferencji w Wannsee, a następnie sprawnego logistyka Endlösung w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy. Więcej…

16 grudnia 1922 r. podczas otwarcia wystawy w warszawskiej "Zachęcie" Eligiusz Niewiadomski dokonał zamachu na życie prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabriela Narutowicza, oddając do niego trzy strzały z pistoletu, które spowodowały śmierć na miejscu. Więcej…

17 grudnia 1883 r. Sąd Najwyższy USA orzekł w sprawie Ex parte Crow Dog (109 U.S. 556). W świetle tego orzeczenia sądy federalne nie obejmowały swoją jurysdykcją spraw o morderstwo, jeśli doszło do niego na terenie rezerwatu, sprawca  i ofiara byli Indianami, a przestępstwo zostało osądzone przez sąd plemienny. W reakcji na to rozstrzygnięcie Kongres USA uchwalił Major Crimes Act (1885), poddający poważniejsze przestępstwa pod jurysdykcję federalną, niezależnie od okoliczności rozważanych w sprawie Ex parte Crow Dog.

17 grudnia 1944 r. w Malmedy (Belgia) w trakcie niemieckiej kontrofensywy w Ardenach, żołnierze Waffen-SS („Kampfgruppe Peiper”) w niewyjaśnionych do końca okolicznościach dokonali masakry amerykańskich jeńców wojennych i osób cywilnych (łącznie 86 osób). Więcej…

17 grudnia 1970 r. "Czarny Czwartek" - wojsko i milicja ostrzelały tłum robotników w rejonie przystanku Szybkiej Kolei Miejskiej Gdynia Stocznia. Według ustaleń prokuratury śmierć poniosło 10 osób.

18 grudnia 1865 r. weszła w życie 13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych dotycząca zniesienia niewolnictwa i robót przymusowych. Więcej…

19 grudnia 2007 r. indiańscy aktywiści z plemienia Lakota z Russelem Meansem na czele ogłosili, że jednostronnie zrywają wszystkie traktaty zawarte ponad 150 lat temu z rządem USA. Więcej…

20 grudnia 1991 r. podłączono do Internetu pierwsze komputery w Polsce. Więcej…

21 grudnia 1664 r. nadintendent finansów Nicolas Fouquet został skazany przez specjalny francuski trybunał na konfiskatę majątku i banicję za malwersacje finansowe. Więcej…

22 grudnia 1894 r. oskarżony o szpiegostwo na rzecz Niemiec kapitan armii francuskiej Alfred Dreyfus (1859-1935) został skazany na podstawie spreparowanych dowodów na degradację i dożywotnie zesłanie do kolonii karnej na Wyspie Diabelskiej (Gujana Francuska). Więcej…

27 grudnia 1979 r. sowiecki wywiad wojskowy przeprowadził operację „Sztorm-333” - atak na pałac Tadż-bek w Kabulu, rezydencję prezydenta Afganistanu Hafizullaha Amina (którego KGB podejrzewało o działalność agenturalną na rzecz CIA). Więcej…

29 grudnia 1890 r. nad potokiem Wounded Knee w Dakocie Południowej 7 Pułk Kawalerii Stanów Zjednoczonych dokonał  masakry Indian z plemienia Dakotów. Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...