Tego dnia w 1943 roku



4 lipca 1943 r. w Gibraltarze doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął generał Władysław Sikorski (1881-1943), Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych oraz kilkanaście towarzyszących mu osób.

Przyczyn katastrofy jednoznacznie nie wyjaśniono, co w połączeniu z sytuacją polityczną polskiego rządu emigracyjnego (i samego generała Sikorskiego) w 1943 r. jest do dziś powodem spekulacji odnośnie teorii zamachowych. Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że oprócz okoliczności, które dają podstawy do snucia teorii spiskowych z katastrofą gibraltarską związany był również zbieg bezspornych faktów, które same w sobie mogły się stać przyczynami „zwykłego” wypadku lotniczego.

Consolidated C-87 Liberator Express

C-87 startuje do lotu testowego. Fort Worth, Texas, październik 1942 r.

Autor: Howard R. Hollem, 1942 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Samolot C-87 Liberator Express  (niezbyt udana transportowa konwersja słynnego bombowca B-24) był samolotem trudnym w pilotażu i mającym wiele niedociągnięć technicznych. W latach 1942-1964 utracono w wypadkach 150 samolotów (na 287 wyprodukowanych) typu C-87 i jego odmiany C-109. Warto odnotować, że jeden z C-87 miał być używany jako prezydencki samolot przez Franklina Delano Roosevelta, jednakże Secret Service kategorycznie odrzuciła ten wybór ze względów bezpieczeństwa. Również wśród załóg maszyna nie miała dobrej opinii, podkreślano m. in. że nie miała wiele wspólnego z B-24 poza wyglądem.

C-87 jako samolot zaprojektowany z komorą bombową (a więc w miarę stałym środkiem ciężkości przy dużym obciążeniu) był bardzo wrażliwy na zmianę środka ciężkości. Nieprawidłowe rozłożenie ciężaru ładunku wewnątrz kadłuba (co w w warunkach wojennych zdarzało się często) mogło skutkować przesunięciem środka ciężkości do tyłu, a to powodowało dość oczywiste problemy przy starcie. Samolot miał również słabe wznoszenie przy dużej masie startowej. Obie powyższe cechy mogły mieć istotne znaczenie przy starcie z krótkiego pasa lotniska na Gibraltarze.

W niektórych pracach sugeruje się także niewielkie doświadczenie pilota E. Prchala (który wcześniej był pilotem myśliwskim) na ciężkich samolotach transportowych. Na Liberatorach latał od kilku miesięcy (wylatał 292 godziny), a na tym konkretnie C-87 leciał drugi raz. Mogło to mieć wpływ na wydarzenia z 4 lipca 1943 r., ponieważ samoloty C-87 pierwszych serii produkcyjnych (do których należał AL523 generała Sikorskiego) miały swoje indywidualne właściwości, mogące sprawić trudności nieobeznanemu z nimi pilotowi.

Jak wynikało z ustaleń dochodzenia brytyjskiego Court of Inquiry z 1943 r. masa startowa AL523 w dniu katastrofy wynosiła co najmniej 54 000 funtów (przy czym istnieją uzasadnione przypuszczenia, że jest to ustalenie zaniżone). W takim przypadku samolot był z pewnością przeciążony ponad zalecenia producenta (46 250 funtów) i dowództwa lotnictwa transportowego RAF (50 000 funtów).

Gibraltar-lotnisko

Gibraltar: pas startowy lotniska. Stan współczesny. W 1943 r. pas był znacznie krótszy.

Autor: Julo, wrzesień 2005 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Na koniec trzeba przypomnieć, że w lipcu 1943 r. pas startowy lotniska w Gibraltarze był krótszy (miał 1530 jardów) niż obecnie, i to w stopniu który według danych producenta nie pozwalał na start C-87 z pełnym obciążeniem. Mało tego, jak wynika z ustaleń dochodzenia brytyjskiego samolot poderwano po rozbiegu do zaledwie 1100 jardów (co mogło skutkować zbyt niską prędkością startową dla przeciążonej maszyny). Poza tym ogólnie lotnisko w Gibraltarze uchodziło za dość trudne z uwagi na swoje położenie terenowe (bezpośrednie sąsiedztwo morza i Skały Gibraltarskiej), przed katastrofą generała Sikorskiego doszło tam do co najmniej dwóch wypadków Liberatorów.

Reasumując: 4 lipca 1943 r. generał Sikorski leciał samolotem o dość słabych statystykach bezpieczeństwa, przeładowanym ponad dopuszczone przez producenta normy, pilotowanym przez pilota nie mającego dużego doświadczenia na takim typie i nie znającym konkretnego samolotu. Jakby tego było mało, start odbywał się w nocy z trudnego lotniska, a przeładowany samolot poderwano zbyt wcześnie.

Suma wszystkich powyższych faktów pozwala przypuszczać (bez stanowczego opowiadania się za jakąkolwiek z wersji wydarzeń z 4 lipca 1943 r.), że przyczyną katastrofy nie koniecznie musiał być sabotaż…


Real History and the Death of General Sikorski. The International Campaign for Real History. July 5, 2003

Tajemnica Hieny. Dariusz Baliszewski. wprostHISTORIA. 6 luty 2005.

Miejsce katastrofy na mapach Google. Dostęp 4 lipca 2021.

INNE WYDARZENIA HISTORYCZNE MIESIĄCA...

2 stycznia 1492 r. armie króla Aragonii Ferdynanda II (1452-1516) i królowej Kastylii Izabeli I (1451-1504) zdobyły Grenadę, stolicę ostatniego muzułmańskiego emiratu na Półwyspie Iberyjskim. Upadek Grenady był ostatnim aktem rekonkwisty, trwającej od VIII w.

3 stycznia 1661 r. ukazał się w Krakowie I numer Merkuriusza Polskiego Ordynaryjnego, pierwszej polskiej gazety. Więcej…

4 stycznia 1642 r. król Karol I Stuart (1600-1649) wszedł na czele 400 zbrojnych do Izby Gmin angielskiego parlamentu próbując aresztować pięciu przywódców opozycji, oskarżonych przez niego o zdradę stanu. Więcej…

5 stycznia 1933 r. rozpoczęto budowę mostu nad cieśniną Golden Gate w San Francisco. Budowa trwała ponad 4 lata, pochłonęła życie 11 robotników i kosztowała 27 milionów dolarów. Więcej…

6 stycznia 1794 r. w Noirmoutier w Wandei został rozstrzelany Maurice d’Elbée (1752-1794), nieformalny generał powstańców wandejskich. Więcej…

7 stycznia 1940 r. zakończyła się bitwa na drodze Raate w trakcie  wojny zimowej (inwazja ZSRR na Finlandię 1939-1940). Zwycięstwo wojsk fińskich umożliwiło wygraną w bitwie o Suomussalmi - mimo dużej przewagi liczebnej i technicznej strony sowieckiej. Oba zwycięstwa przyczyniły się znacząco do obrony niepodległości Finlandii (mimo jej strat terytorialnych) przed agresją sowiecką.

9 stycznia 1433 r. - król Władysław Jagiełło potwierdza w Krakowie przywilej jedlneński (1430 r.). Więcej…

11 stycznia 1944 r. rozstrzelano hrabiego Galeazzo Ciano (1903–1944), włoskiego polityka, dyplomatę i działacza ruchu faszystowskiego. Hrabia Ciano został skazany na śmierć za udział w odsunięciu Mussoliniego od władzy i prowadzenie negocjacji z aliantami. Więcej…

13 stycznia 1944 r. powołano w ZSRR tzw. komisję Nikołaja Burdenki w celu wykazania, że zbrodnia katyńska dokonana wiosną 1940 r. przez NKWD na polskich oficerach została popełniona rzekomo przez Niemców w 1941 r. Więcej…

14 stycznia 2011 r. prezydent Tunezji Zajn al-Abidin ibn Ali (1936-2019) ustąpił ze stanowiska i uciekł wraz z rodziną do Arabii Saudyjskiej. Więcej…

15 stycznia 1793 r. w Konwencie odbyło się pierwsze głosowanie w sprawie wyroku w procesie Ludwika XVI. Więcej…

16 stycznia 1707 r. parlament Szkocji ratyfikował Act of Union, co umożliwiło utworzenie Królestwa Wielkiej Brytanii, przekształconego w 1800 r. w Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii.

17 stycznia 1991 r. rozpoczęła się operacja Desert Storm, mająca na celu wyzwolenie Kuwejtu spod okupacji irackiej. Po 43-dniowej kampanii powietrznej przeprowadzonej przez USA i sojuszników, która "przywróciła Irak do ery preindustrialnej" (New York Times) trwająca zaledwie 100 godzin operacja wojsk lądowych osiągnęła założone cele. Kuwejt jednak również został spustoszony przez wycofujących się Irakijczyków wskutek zastosowania taktyki spalonej ziemi.

18 stycznia 1919 r. w Wersalu rozpoczęła się konferencja pokojowa z udziałem 27 zwycięskich państw w I wojnie światowej. Więcej…

19 stycznia 1978 r. w Niemczech zakończono europejską produkcję Volkswagena Typ 1 ("Garbusa"). Więcej…

20 stycznia 1945 r. z wyroku Polskiego Państwa Podziemnego w Zakopanem został powieszony Wacław Krzeptowski - przywódca kolaboracyjnego Goralenvolku - zinstytucjonalizowanej i największej polskiej kolaboracji z Niemcami. Więcej…

21 stycznia 1793 r. na Placu Rewolucji w Paryżu ścięto Ludwika XVI. Więcej…

22 stycznia 1957 r. w Warszawie został uprowadzony i zamordowany przez nieznanych sprawców 15-letni Bohdan Piasecki, syn kontrowersyjnego polityka Bolesława Piaseckiego, lidera przedwojennej ONR Falangi i powojennego Stowarzyszenia „PAX”. Więcej…

24 stycznia 1978 r. w północno-zachodniej Kanadzie (okolice Wielkiego Jeziora Niewolniczego rozbił się radziecki satelita szpiegowski Kosmos 954 z reaktorem atomowym na pokładzie, rozrzucając materiał radioaktywny na powierzchni 124 tys. km². Więcej…

25 stycznia 1950 r. podpisano umowę z ZSRR na produkcję samochodu GAZ-M20 Pobieda w Polsce (jako FSO Warszawa). Więcej…

26 stycznia 1885 r. mahdyści zdobyli Chartum. Dowodzący egipsko-angielską obroną generał Charles Gordon został zabity, a jego głowę triumfalnie dostarczono Mahdiemu. Więcej…

27 stycznia 1967 r. rządy Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Związku Radzieckiego podpisały Układ o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi, zwany też Traktatem o przestrzeni kosmicznej. Traktat o przestrzeni kosmicznej ustanowił podstawy międzynarodowego prawa kosmicznego. Więcej…

28 stycznia 1986 r. nad Florydą doszło do katastrofy startującego wahadłowca "Challenger". Więcej…

29 stycznia 1856 r. po zakończeniu wojny krymskiej ustanowiono Krzyż Wiktorii, najwyższe odznaczenie wojenne Imperium brytyjskiego. Nadawane jest wojskowym Wielkiej Brytanii i Wspólnoty Brytyjskiej lub osobom cywilnym pozostającym pod władzą wojskową za „przykładną odwagę, szczególny akt poświęcenia lub wyjątkowe oddanie obowiązkom w obliczu nieprzyjaciela”.

30 stycznia 1649 r. w Londynie został ścięty król Anglii Karol I Stuart (1600-1649), uznany w procesie przed Kadłubowym Parlamentem za „tyrana, zdrajcę i wroga ludu”. Więcej…

31 stycznia 1923 r. na stokach Cytadeli Warszawskiej został rozstrzelany Eligiusz Niewiadomski, zabójca pierwszego prezydenta Rzeczpospolitej Gabriela Narutowicza. Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...