Tego dnia w 1943 roku



4 lipca 1943 r. w Gibraltarze doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął generał Władysław Sikorski (1881-1943), Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych oraz kilkanaście towarzyszących mu osób.

Przyczyn katastrofy jednoznacznie nie wyjaśniono, co w połączeniu z sytuacją polityczną polskiego rządu emigracyjnego (i samego generała Sikorskiego) w 1943 r. jest do dziś powodem spekulacji odnośnie teorii zamachowych. Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że oprócz okoliczności, które dają podstawy do snucia teorii spiskowych z katastrofą gibraltarską związany był również zbieg bezspornych faktów, które same w sobie mogły się stać przyczynami „zwykłego” wypadku lotniczego.

Consolidated C-87 Liberator Express (cropped)

C-87 startuje do lotu testowego. Fort Worth, Texas.

Howard R. Hollem, 1942 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Samolot C-87 Liberator Express  (niezbyt udana transportowa konwersja słynnego bombowca B-24) był samolotem trudnym w pilotażu i mającym wiele niedociągnięć technicznych. W latach 1942-1964 utracono w wypadkach 150 samolotów (na 287 wyprodukowanych) typu C-87 i jego odmiany C-109. Warto odnotować, że jeden z C-87 miał być używany jako prezydencki samolot przez Franklina Delano Roosevelta, jednakże Secret Service kategorycznie odrzuciła ten wybór ze względów bezpieczeństwa. Również wśród załóg maszyna nie miała dobrej opinii, podkreślano m. in. że nie miała wiele wspólnego z B-24 poza wyglądem („an evil bastard contraption”).

A C-87 transport plane, just off the assembly line1a34935v (cropped)

Samolot transportowy C-87 na lotnisku fabrycznym Consolidated Aircraft Corporation, Fort Worth, Texas.

Howard R. Hollem. 1942.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

C-87 jako samolot zaprojektowany z komorą bombową (a więc w miarę stałym środkiem ciężkości przy dużym obciążeniu) był bardzo wrażliwy na zmianę środka ciężkości. Nieprawidłowe rozłożenie ciężaru ładunku wewnątrz kadłuba (co w w warunkach wojennych zdarzało się często) mogło skutkować przesunięciem środka ciężkości do tyłu, a to powodowało dość oczywiste problemy przy starcie. Samolot miał również słabe wznoszenie przy dużej masie startowej. Obie powyższe cechy mogły mieć istotne znaczenie przy starcie z krótkiego pasa lotniska na Gibraltarze.

W niektórych pracach sugeruje się także niewielkie doświadczenie pilota E. Prchala (który wcześniej był pilotem myśliwskim) na ciężkich samolotach transportowych. Na Liberatorach latał od kilku miesięcy (wylatał 292 godziny), a na tym konkretnie C-87 leciał drugi raz. Mogło to mieć wpływ na wydarzenia z 4 lipca 1943 r., ponieważ samoloty C-87 pierwszych serii produkcyjnych (do których należał AL523 generała Sikorskiego) miały swoje indywidualne właściwości, mogące sprawić trudności nieobeznanemu z nimi pilotowi.

Jak wynikało z ustaleń dochodzenia brytyjskiego Court of Inquiry z 1943 r. masa startowa AL523 w dniu katastrofy wynosiła co najmniej 54 000 funtów (przy czym istnieją uzasadnione przypuszczenia, że jest to ustalenie zaniżone). W takim przypadku samolot był z pewnością przeciążony ponad zalecenia producenta (46 250 funtów) i dowództwa lotnictwa transportowego RAF (50 000 funtów).

Gibraltar Airport panorama

Gibraltar – pas startowy lotniska, stan współczesny. Miejsce katastrofy samolotu generała Władysława Sikorskiego znajduje się po prawej stronie pasa w morzu. W lipcu 1943 r. pas startowy był znacznie krótszy.

Michael F. Mehnert. 2007.

CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Na koniec trzeba przypomnieć, że w lipcu 1943 r. pas startowy lotniska w Gibraltarze był krótszy (miał 1530 jardów) niż obecnie, i to w stopniu który według danych producenta nie pozwalał na start C-87 z pełnym obciążeniem. Mało tego, jak wynika z ustaleń dochodzenia brytyjskiego samolot poderwano po rozbiegu do zaledwie 1100 jardów (co mogło skutkować zbyt niską prędkością startową dla przeciążonej maszyny). Poza tym ogólnie lotnisko w Gibraltarze uchodziło za dość trudne z uwagi na swoje położenie terenowe (bezpośrednie sąsiedztwo morza i Skały Gibraltarskiej), przed katastrofą generała Sikorskiego doszło tam do co najmniej dwóch wypadków Liberatorów.

Reasumując: 4 lipca 1943 r. generał Sikorski leciał samolotem o dość słabych statystykach bezpieczeństwa, przeładowanym ponad dopuszczone przez producenta normy, pilotowanym przez pilota nie mającego dużego doświadczenia na takim typie i nie znającym konkretnego samolotu. Jakby tego było mało, start odbywał się w nocy z trudnego lotniska, a przeładowany samolot poderwano zbyt wcześnie.

Suma wszystkich powyższych faktów pozwala przypuszczać (bez stanowczego opowiadania się za jakąkolwiek z wersji wydarzeń z 4 lipca 1943 r.), że przyczyną katastrofy nie koniecznie musiał być sabotaż…

AKTUALIZACJA 06.10.2021 © ŁUKASZ SOBANIAK


Real History and the Death of General Sikorski. The International Campaign for Real History. July 5, 2003

Tajemnica Hieny. Dariusz Baliszewski. wprostHISTORIA. 6 luty 2005.

Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie zakończył śledztwo w sprawie sprowadzenia niebezpieczeństwa katastrofy w komunikacji powietrznej w dniu 4 lipca 1943 r. w Gibraltarze. Instytut Pamięci Narodowej. 30 grudnia 2013.

Miejsce katastrofy na mapach Google. Dostęp 4 lipca 2021.

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYM TYGODNIU

5 grudnia 1933 r. doszło do ratyfikacji 21. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych uchylającej  18. poprawkę o wprowadzeniu prohibicji - co faktycznie oznaczało zniesienie prohibicji w USA. Więcej…

6 grudnia 1956 r. mecz piłki wodnej Węgry-ZSRR rozegrany w trakcie igrzysk olimpijskich w Melbourne (niedługo po stłumieniu przez ZSRR powstania węgierskiego) kończy się krwawą bójką zawodników - sprowokowany zawodnik ZSRR uderzył Węgra. Więcej…

7 grudnia 1941 r. japoński zespół uderzeniowy (6 lotniskowców i 380 samolotów) dowodzony przez admirała Isoroku Yamamoto zaatakował amerykańską bazę lotniczą i morską w Pearl Harbour na Hawajach. Więcej…

8 grudnia 1902 r. w Parochońsku na Polesiu urodziła się Zofia Chomętowska (1902-1991), jedna z najważniejszych autorek polskiej fotografii dwudziestolecia międzywojennego. Więcej…

9 grudnia 1952 r. w Londynie zmiana pogody doprowadziła do ustąpienia Wielkiego Smogu, utrzymującego się od 5 grudnia. W ciągu tych kilku dni mgła zawierająca zanieczyszczenia atmosferyczne powstałe głównie w wyniku spalania węgla doprowadziła do śmierci co najmniej 4 tysięcy mieszkańców Londynu.

10 grudnia 1942 r. Rząd Rzeczpospolitej Polskiej na uchodźstwie przesłał pierwszy oficjalny raport o holokauście (tzw. notę Raczyńskiego) do ministrów spraw zagranicznych 26 państw sygnatariuszy Deklaracji Narodów Zjednoczonych. Więcej…

11 grudnia 1941 r. Rzeczpospolita Polska wypowiedziała wojnę Cesarstwu Japonii. Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...