Tego dnia w 1943 roku



4 lipca 1943 r. w Gibraltarze doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął generał Władysław Sikorski (1881-1943), Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych oraz kilkanaście towarzyszących mu osób.

Przyczyn katastrofy jednoznacznie nie wyjaśniono, co w połączeniu z sytuacją polityczną polskiego rządu emigracyjnego (i samego generała Sikorskiego) w 1943 r. jest do dziś powodem spekulacji odnośnie teorii zamachowych. Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że oprócz okoliczności, które dają podstawy do snucia teorii spiskowych z katastrofą gibraltarską związany był również zbieg bezspornych faktów, które same w sobie mogły się stać przyczynami „zwykłego” wypadku lotniczego.

Consolidated C-87 Liberator Express

C-87 startuje do lotu testowego. Fort Worth, Texas, październik 1942 r.

Autor: Howard R. Hollem, 1942 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Samolot C-87 Liberator Express  (niezbyt udana transportowa konwersja słynnego bombowca B-24) był samolotem trudnym w pilotażu i mającym wiele niedociągnięć technicznych. W latach 1942-1964 utracono w wypadkach 150 samolotów (na 287 wyprodukowanych) typu C-87 i jego odmiany C-109. Warto odnotować, że jeden z C-87 miał być używany jako prezydencki samolot przez Franklina Delano Roosevelta, jednakże Secret Service kategorycznie odrzuciła ten wybór ze względów bezpieczeństwa. Również wśród załóg maszyna nie miała dobrej opinii, podkreślano m. in. że nie miała wiele wspólnego z B-24 poza wyglądem.

C-87 jako samolot zaprojektowany z komorą bombową (a więc w miarę stałym środkiem ciężkości przy dużym obciążeniu) był bardzo wrażliwy na zmianę środka ciężkości. Nieprawidłowe rozłożenie ciężaru ładunku wewnątrz kadłuba (co w w warunkach wojennych zdarzało się często) mogło skutkować przesunięciem środka ciężkości do tyłu, a to powodowało dość oczywiste problemy przy starcie. Samolot miał również słabe wznoszenie przy dużej masie startowej. Obie powyższe cechy mogły mieć istotne znaczenie przy starcie z krótkiego pasa lotniska na Gibraltarze.

W niektórych pracach sugeruje się także niewielkie doświadczenie pilota E. Prchala (który wcześniej był pilotem myśliwskim) na ciężkich samolotach transportowych. Na Liberatorach latał od kilku miesięcy (wylatał 292 godziny), a na tym konkretnie C-87 leciał drugi raz. Mogło to mieć wpływ na wydarzenia z 4 lipca 1943 r., ponieważ samoloty C-87 pierwszych serii produkcyjnych (do których należał AL523 generała Sikorskiego) miały swoje indywidualne właściwości, mogące sprawić trudności nieobeznanemu z nimi pilotowi.

Jak wynikało z ustaleń dochodzenia brytyjskiego Court of Inquiry z 1943 r. masa startowa AL523 w dniu katastrofy wynosiła co najmniej 54 000 funtów (przy czym istnieją uzasadnione przypuszczenia, że jest to ustalenie zaniżone). W takim przypadku samolot był z pewnością przeciążony ponad zalecenia producenta (46 250 funtów) i dowództwa lotnictwa transportowego RAF (50 000 funtów).

Gibraltar-lotnisko

Gibraltar: pas startowy lotniska. Stan współczesny. W 1943 r. pas był znacznie krótszy.

Autor: Julo, wrzesień 2005 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Na koniec trzeba przypomnieć, że w lipcu 1943 r. pas startowy lotniska w Gibraltarze był krótszy (miał 1530 jardów) niż obecnie, i to w stopniu który według danych producenta nie pozwalał na start C-87 z pełnym obciążeniem. Mało tego, jak wynika z ustaleń dochodzenia brytyjskiego samolot poderwano po rozbiegu do zaledwie 1100 jardów (co mogło skutkować zbyt niską prędkością startową dla przeciążonej maszyny). Poza tym ogólnie lotnisko w Gibraltarze uchodziło za dość trudne z uwagi na swoje położenie terenowe (bezpośrednie sąsiedztwo morza i Skały Gibraltarskiej), przed katastrofą generała Sikorskiego doszło tam do co najmniej dwóch wypadków Liberatorów.

Reasumując: 4 lipca 1943 r. generał Sikorski leciał samolotem o dość słabych statystykach bezpieczeństwa, przeładowanym ponad dopuszczone przez producenta normy, pilotowanym przez pilota nie mającego dużego doświadczenia na takim typie i nie znającym konkretnego samolotu. Jakby tego było mało, start odbywał się w nocy z trudnego lotniska, a przeładowany samolot poderwano zbyt wcześnie.

Suma wszystkich powyższych faktów pozwala przypuszczać (bez stanowczego opowiadania się za jakąkolwiek z wersji wydarzeń z 4 lipca 1943 r.), że przyczyną katastrofy nie koniecznie musiał być sabotaż…

AKTUALIZACJA 06.10.2021 © ŁUKASZ SOBANIAK


Real History and the Death of General Sikorski. The International Campaign for Real History. July 5, 2003

Tajemnica Hieny. Dariusz Baliszewski. wprostHISTORIA. 6 luty 2005.

Miejsce katastrofy na mapach Google. Dostęp 4 lipca 2021.

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYM TYGODNIU

4 lipca 1943 r. w Gibraltarze doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął generał Władysław Sikorski (1881-1943), Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych oraz kilkanaście towarzyszących mu osób. Więcej…

5 lipca 1943 r. na froncie wschodnim rozpoczęła się niemiecka ofensywa na łuku kurskim (operacja Zitadelle). Była to ostatnia niemiecka strategiczna operacja ofensywna na froncie wschodnim. Mimo taktycznego zwycięstwa Niemcy utracili inicjatywę strategiczną na rzecz Armii Czerwonej  już do końca wojny.

6 lipca 1934 r. rozpoczął działalność obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej (aktualnie Białoruś), zorganizowany przez władze II Rzeczypospolitej pod oficjalną nazwą Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej. Więcej…

7 lipca 1572 r. w Knyszynie bezpotomnie zmarł król Polski i wielki książę litewski Zygmunt II August. Tym samym wygasła męska linia polskiej gałęzi dynastii Jagiellonów.

7 lipca 1865 r. w Waszyngtonie wykonano kary śmierci wobec czterech osób zamieszanych w zabójstwo prezydenta USA Abrahama Lincolna. Więcej…

8 lipca 1853 r. komodor Matthew Perry dowodzący czterema okrętami US Navy wpłynął do Zatoki Tokijskiej i zażądał pod groźbą użycia dział, aby Japonia otworzyła się na handel z Zachodem. Po tej "kurtuazyjnej" wizycie w następnym roku zawarto traktat w Kanagawie, co zakończyło ponad dwustuletni okres izolacji Japonii (Sakoku).

9 lipca 1762 r r. Zofia von Anhalt-Zerbst (1729-1796), żona cara Piotra III (1728-1762) jako Katarzyna II objęła władzę w Rosji. Po przejęciu władzy przez małżonkę dotychczasowy władca Piotr III został osadzony w areszcie domowym w pałacu w Ropszy pod Petersburgiem, gdzie już 17 lipca 1762 r. zmarł - jak głosił oficjalny komunikat z powodu "ataku kolki hemoroidalnej"...

10 lipca 1940 r. rozpoczęła się bitwa o Anglię, która według niemieckich założeń miała zapewnić Luftwaffe panowanie w powietrzu nad kanałem La Manche przed planowaną inwazją na Wyspy Brytyjskie (operacją „Seelöwe”). Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...