Tego dnia w 1943 roku



4 lipca 1943 r. w Gibraltarze doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął generał Władysław Sikorski (1881-1943), Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych oraz kilkanaście towarzyszących mu osób.

Przyczyn katastrofy jednoznacznie nie wyjaśniono, co w połączeniu z sytuacją polityczną polskiego rządu emigracyjnego (i samego generała Sikorskiego) w 1943 r. jest do dziś powodem spekulacji odnośnie teorii zamachowych. Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że oprócz okoliczności, które dają podstawy do snucia teorii spiskowych z katastrofą gibraltarską związany był również zbieg bezspornych faktów, które same w sobie mogły się stać przyczynami „zwykłego” wypadku lotniczego.

Consolidated C-87 Liberator Express

C-87 startuje do lotu testowego. Fort Worth, Texas, październik 1942 r.

Autor: Howard R. Hollem, 1942 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Samolot C-87 Liberator Express  (niezbyt udana transportowa konwersja słynnego bombowca B-24) był samolotem trudnym w pilotażu i mającym wiele niedociągnięć technicznych. W latach 1942-1964 utracono w wypadkach 150 samolotów (na 287 wyprodukowanych) typu C-87 i jego odmiany C-109. Warto odnotować, że jeden z C-87 miał być używany jako prezydencki samolot przez Franklina Delano Roosevelta, jednakże Secret Service kategorycznie odrzuciła ten wybór ze względów bezpieczeństwa. Również wśród załóg maszyna nie miała dobrej opinii, podkreślano m. in. że nie miała wiele wspólnego z B-24 poza wyglądem.

C-87 jako samolot zaprojektowany z komorą bombową (a więc w miarę stałym środkiem ciężkości przy dużym obciążeniu) był bardzo wrażliwy na zmianę środka ciężkości. Nieprawidłowe rozłożenie ciężaru ładunku wewnątrz kadłuba (co w w warunkach wojennych zdarzało się często) mogło skutkować przesunięciem środka ciężkości do tyłu, a to powodowało dość oczywiste problemy przy starcie. Samolot miał również słabe wznoszenie przy dużej masie startowej. Obie powyższe cechy mogły mieć istotne znaczenie przy starcie z krótkiego pasa lotniska na Gibraltarze.

W niektórych pracach sugeruje się także niewielkie doświadczenie pilota E. Prchala (który wcześniej był pilotem myśliwskim) na ciężkich samolotach transportowych. Na Liberatorach latał od kilku miesięcy (wylatał 292 godziny), a na tym konkretnie C-87 leciał drugi raz. Mogło to mieć wpływ na wydarzenia z 4 lipca 1943 r., ponieważ samoloty C-87 pierwszych serii produkcyjnych (do których należał AL523 generała Sikorskiego) miały swoje indywidualne właściwości, mogące sprawić trudności nieobeznanemu z nimi pilotowi.

Jak wynikało z ustaleń dochodzenia brytyjskiego Court of Inquiry z 1943 r. masa startowa AL523 w dniu katastrofy wynosiła co najmniej 54 000 funtów (przy czym istnieją uzasadnione przypuszczenia, że jest to ustalenie zaniżone). W takim przypadku samolot był z pewnością przeciążony ponad zalecenia producenta (46 250 funtów) i dowództwa lotnictwa transportowego RAF (50 000 funtów).

Gibraltar-lotnisko

Gibraltar: pas startowy lotniska. Stan współczesny. W 1943 r. pas był znacznie krótszy.

Autor: Julo, wrzesień 2005 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Na koniec trzeba przypomnieć, że w lipcu 1943 r. pas startowy lotniska w Gibraltarze był krótszy (miał 1530 jardów) niż obecnie, i to w stopniu który według danych producenta nie pozwalał na start C-87 z pełnym obciążeniem. Mało tego, jak wynika z ustaleń dochodzenia brytyjskiego samolot poderwano po rozbiegu do zaledwie 1100 jardów (co mogło skutkować zbyt niską prędkością startową dla przeciążonej maszyny). Poza tym ogólnie lotnisko w Gibraltarze uchodziło za dość trudne z uwagi na swoje położenie terenowe (bezpośrednie sąsiedztwo morza i Skały Gibraltarskiej), przed katastrofą generała Sikorskiego doszło tam do co najmniej dwóch wypadków Liberatorów.

Reasumując: 4 lipca 1943 r. generał Sikorski leciał samolotem o dość słabych statystykach bezpieczeństwa, przeładowanym ponad dopuszczone przez producenta normy, pilotowanym przez pilota nie mającego dużego doświadczenia na takim typie i nie znającym konkretnego samolotu. Jakby tego było mało, start odbywał się w nocy z trudnego lotniska, a przeładowany samolot poderwano zbyt wcześnie.

Suma wszystkich powyższych faktów pozwala przypuszczać (bez stanowczego opowiadania się za jakąkolwiek z wersji wydarzeń z 4 lipca 1943 r.), że przyczyną katastrofy nie koniecznie musiał być sabotaż…


Real History and the Death of General Sikorski. The International Campaign for Real History. July 5, 2003

Tajemnica Hieny. Dariusz Baliszewski. wprostHISTORIA. 6 luty 2005.

Miejsce katastrofy na mapach Google. Dostęp 4 lipca 2021.

INNE ROCZNICE W TYM MIESIĄCU...

1 września 1715 r. w Wersalu zmarł Ludwik XIV (1638-1715), król Francji i Nawarry w latach 1643–1715. Więcej…

1 września 1939 r. o godzinie 4.48 niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” otworzył ogień w kierunku polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte, symbolicznie rozpoczynając tym samym działania wojenne II wojny światowej. Więcej…

2 września 1898 r. w bitwie pod Omdurmanem wojska brytyjsko-egipskie dowodzone przez generała Horatio Herberta Kitchenera (1850-1916) pokonały armię sudańskich mahdystów, co w krótkim czasie doprowadziło do upadku ich powstania. Więcej…

3 września 1939 r. Francja, Wielka Brytania, Nowa Zelandia i Australia formalnie wypowiedziały  wojnę III Rzeszy. Więcej…

3 września 1967 r. o godzinie 5.00 rano w Szwecji zmieniono ruch na prawostronny (Dagen H). Więcej…

4 września 1998 r. dwóch doktorantów Uniwersytetu Stanforda Larry Page i Siergiej Brin założyło Google Inc. (obecnie Google LLC). Nazwa przedsiębiorstwa powstała od zniekształconego słowa googol, oznaczającego liczbę równą 10100.

5 września 1869 r. w Hohenschwangau w Bawarii król Ludwik II Szalony (1845-1886) rozpoczął budowę eklektycznego pałacu znanego obecnie jako zamek w Neuschwanstein, jednej z najbardziej znanych budowli historyzmu. Więcej…

6 września 1901 r. w Buffalo anarchista polskiego pochodzenia Leon Czolgosz (1873-1901) dokonał zamachu na prezydenta USA Williama McKinleya (1843-1901), który wkrótce zmarł wskutek odniesionej rany postrzałowej. Ujęty na miejscu zamachowiec uniknął linczu i po krótkim procesie został skazany na śmierć. Wyrok wykonano 29 października 1901 r. na krześle elektrycznym w więzieniu stanowym w Auburn.

6 września 1972 r. na lotnisku w Fürstenfeldbruck w trakcie nieudanej próby odbicia zakładników podjętej przez niemiecką policję palestyńscy terroryści z Czarnego Września zabili 9 uprowadzonych członków izraelskiej drużyny olimpijskiej, biorących udział w letnich igrzyskach olimpijskich w Monachium. Wcześniej w trakcie porwania zginęło dwóch członków ekipy. W ramach represji za te wydarzenia znane później jako masakra w Monachium Izrael przeprowadził operację „Gniew Boży”.

7 września 1943 r. w Warszawie polski ruch oporu przeprowadził skuteczny zamach na SS-Scharführera Franza Bürkla, funkcjonariusza więziennego na Pawiaku, który w ciągu dwóch lat zamordował tam kilkadziesiąt osób ze szczególnym okrucieństwem przekraczającym nawet standardy pełnienia obowiązków służbowych dla Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Więcej…

8 września 1950 r. w Bejrucie zmarła Hanka Ordonówna (Maria Anna Tyszkiewicz 1902-1950) - piosenkarka, aktorka i artystka kabaretowa, jedna z największych gwiazd międzywojennej Polski.

9 września 9 r. w bitwie w Lesie Teutoborskim plemiona germańskie pod wodzą Arminiusa (16 p.n.e. - 21 n.e.) zniszczyły doszczętnie trzy rzymskie legiony XVII, XVIII i XIX dowodzone przez Publiusa Quinctiliusa Varusa (46 p.n.e.- 9 n.e.). Więcej…

10 września 1977 r. w Marsylii odbyła się ostatnia egzekucja na gilotynie. Więcej…

11 września 2001 r. członkowie organizacji Al-Ka’ida przy użyciu uprowadzonych samolotów pasażerskich dokonali zmasowanych ataków terrorystycznych na World Trade Center w Nowym Jorku oraz na budynek Pentagonu. Łącznie zginęło około 3000 osób, w tym 19 terrorystów. Więcej…

12 września 1792 r. na pokładzie okrętu HMS Duke zakotwiczonego w porcie w Portsmouth rozpoczęło się posiedzenie sądu wojskowego w sprawie 10 ujętych na Tahiti uczestników buntu na HMS Bounty (1789), najbardziej znanego współcześnie przykładu niesubordynacji załogi połączonej z otwartym wypowiedzeniem posłuszeństwa dowódcy jednostki. Więcej…

13 września 1860 r. z balonu unoszącego się nad Bostonem wykonano pierwsze zachowane zdjęcie lotnicze: Boston, as the Eagle and the Wild Goose See It. Autorami byli James Wallace Black (1825-1896) i Samuel Archer King (1828-1914). Więcej…

14 września 1814 r. Francis Scott Key (1779-1843) napisał wiersz Defence of Fort McHenry, który stał się tekstem pieśni The Star-Spangled Banner ustanowionej w 1931 r. oficjalnym hymnem USA. Więcej…

15 września 1940 r. w czasie bitwy o Anglię lotnictwo brytyjskie odparło największy niemiecki zmasowany nalot na Londyn, w którym uczestniczyło łącznie 1120 samolotów. Więcej…

16 września 1920 r. w Nowym Jorku doszło do zamachu bombowego na Wall Street, w wyniku którego zginęło 38 osób, a około 140 zostało rannych. Podejrzenia kierowały się w stronę anarchistów, ale ostatecznie FBI nigdy nie ustaliło sprawcy.

17 września 1939 r. w Moskwie o godz. 3.00  ambasadorowi Polski w ZSRR Wacławowi Grzybowskiemu przedstawiono notę o uznaniu wszelkich układów zawartych z Polską (w tym traktatu ryskiego z 1921 r. i paktu o nieagresji z 1932 r.) za nieobowiązujące – jako zawartych z nieistniejącym państwem. Więcej…

17 września 1944 r. nad Holandią rozpoczęła się nieudana aliancka operacja desantowa Market Garden. Więcej…

18 września 1939 r. w Jeziorach Poleskich (obecnie Welykie Ozera – Ukraina) nad ówczesną granicą polsko-sowiecką popełnił samobójstwo Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939) – pisarz, poeta, malarz, fotograf i teoretyk sztuki. Więcej…

19 września 1356 r. w bitwie pod Poitiers Francja poniosła katastrofalną klęskę. Król Jan II (1319-1364) i wielu możnych dostało się do angielskiej niewoli. Przegrana francuska miała wymiar nie tylko militarny, ale i finansowy: okup za pojmanego króla Jana II wyniósł 3 miliony écu, co stanowiło dwukrotność rocznych dochodów królestwa (traktat w Brétigny - 1360 r.).

20 września 1926 r. w Cicero w stanie Illinois Earl „Hymie” Weiss dokonał drugiego nieudanego zamachu na Ala Capone. Więcej…

21 września 1943 r. na greckiej wyspie Kefalinia oddziały 1 Dywizji Górskiej Wehrmachtu rozpoczęły trwającą kilka dni masakrę włoskich jeńców wojennych z 33 Dywizji Piechoty Acqui. Więcej…

22 września 2000 r. w Bielsku-Białej po 27 latach zakończono produkcję Fiata 126p. Więcej…

23 września 1806 r. do Saint Louis powróciła ekspedycja Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, pierwsza wyprawa która drogą lądową na zachód poprzez kontynent północnoamerykański dotarła do wybrzeża Pacyfiku.

24 września 1877 r. w bitwie pod Shiroyamą Cesarska Armia Japońska zakończyła ostatni bunt samurajów (Bunt Satsumy). Więcej…

25 września 1921 r. we Lwowie członkowie Ukraińskiej Organizacji Wojskowej dokonali zamachu na Józefa Piłsudskiego. Zamachowiec Stepan Fedak oddał cztery strzały w kierunku jadącego otwartym samochodem Piłsudskiego. Pociski trafiły jednak siedzącego obok niego wojewodę lwowskiego Kazimierza Grabowskiego , który został niegroźnie ranny.

26 września 1983 r. w podmoskiewskim centrum dowodzenia Sierpuchow-15 systemy wczesnego ostrzegania powiadomiły o wystrzeleniu przez USA pięciu międzykontynentalnych pocisków balistycznych. Więcej…