Tego dnia w 1745 roku



11 maja 1745 r. pod Fontenoy (Belgia) doszło do krwawej bitwy pomiędzy połączonymi siłami austriackimi, brytyjskimi i holenderskimi z armią francuską (wojna o sukcesję austriacką). Jedno ze starć poprzedziła rzekoma wymiana uprzejmości, która niesłusznie przeszła do legendy jako symbol XVIII-wiecznej kurtuazji na polu bitwy, a dla niektórych ignorantów stanowi powód do drwin z „wojny w koronkach” jeszcze na początku XXI w.

W trakcie bitwy brytyjska formacja piechoty pokonując wzgórze dość nieoczekiwanie znalazła się naprzeciw szyku francuskiego, co zaskoczyło obie strony. Brytyjczycy zatrzymali się, a ich dowódca lord Charles Hay wystąpił przed front regimentu i zdejmując kapelusz zaproponował uprzejmie dowódcy francuskiemu, żeby wydał swoim ludziom rozkaz otwarcia ognia. W odpowiedzi francuski dowódca książę d’Enteroches oddał ukłon i równie uprzejmie odpowiedział, że gwardia francuska nigdy nie strzela pierwsza.

Fontenoy Charles Hay & Enteroches

Bitwa pod Fontenoy 1745. Lord Charles Hay i książę d’Enteroches: „Panowie Anglicy, strzelajcie pierwsi”

Henri Felix Emmanuel Philippoteaux. Olej na płótnie. 1873 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Zdarzenie powyższe zostało opisane w kilku źródłach (francuskich i angielskich), różniących się jednak pewnymi detalami. W większości incydent opisano powierzchownie jako wymianę uprzejmości (np. u Voltaire’a, który programowo lekceważył rzemiosło wojenne). Więcej światła na sprawę rzuca list, jaki napisał do brata trzy tygodnie po bitwie angielski bohater tego zdarzenia lord Charles Hay. Z relacji tej wynika, że lord Hay stojąc dwadzieścia-trzydzieści kroków od Francuzów wznosił toast za ich zdrowie przed frontem swojego regimentu, żartując przy tym z porażki przeciwników w jednej z poprzednich bitew i wyrażając nadzieję, że nie opuszczą pośpiesznie swoich pozycji. Jego zachowanie wydaje się więc momentami bardziej prowokujące niż kurtuazyjne. W tym też chyba tkwi klucz do zrozumienia znaczenia incydentu.

Niezależnie od szczegółów przebiegu zdarzenia źródła pozwalają przyjąć, że rzeczywiście miało ono miejsce. Niestety wbrew legendzie nie było podyktowane kurtuazją, a taktyką. Zachowanie obu dowódców wynikało z nieszczególnej efektywności ówczesnej broni palnej i psychologii pola walki. Oddział który oddał pierwszą salwę tracił pewną przewagę taktyczną i psychologiczną: pierwsza salwa oddana z większej odległości wyrządzała zazwyczaj niewielkie straty w szeregach przeciwnika (co samo w sobie działało deprymująco na strzelających), potem strzelał przeciwnik, czasem już z mniejszej odległości (a więc znacznie bardziej efektywnie), a na końcu rozstrzygało starcie wręcz. Tak było i w tym przypadku: Francuzi skorzystali z angielskiej uprzejmości (względnie dali się sprowokować) i oddali pierwszą salwę, później nastąpił znacznie bardziej skuteczny atak Brytyjczyków, wskutek którego Francuzi ponieśli poważne straty, a ich linia załamała się.

Ostatecznie Francuzi bitwę wygrali, przywracając Francji pozycję militarnej potęgi, nieco nadwerężoną przez księcia Marlborough od czasów Ludwika XIV.  Straty po obu stronach były jednak ogromne: 9 tysięcy zabitych i rannych po stronie Wielkiej Brytanii i jej sprzymierzeńców oraz ponad 5 tysięcy zabitych i rannych po stronie Francji.

11.05.2021 © ŁUKASZ SOBANIAK


Bitwy Starego Świata. Fontenoy 11 V 1745 r.

„Gentlemen fire first” N.Y. Times, 25 December 1897

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYM TYGODNIU

4 lipca 1943 r. w Gibraltarze doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął generał Władysław Sikorski (1881-1943), Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych oraz kilkanaście towarzyszących mu osób. Więcej…

5 lipca 1943 r. na froncie wschodnim rozpoczęła się niemiecka ofensywa na łuku kurskim (operacja Zitadelle). Była to ostatnia niemiecka strategiczna operacja ofensywna na froncie wschodnim. Mimo taktycznego zwycięstwa Niemcy utracili inicjatywę strategiczną na rzecz Armii Czerwonej  już do końca wojny.

6 lipca 1934 r. rozpoczął działalność obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej (aktualnie Białoruś), zorganizowany przez władze II Rzeczypospolitej pod oficjalną nazwą Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej. Więcej…

7 lipca 1572 r. w Knyszynie bezpotomnie zmarł król Polski i wielki książę litewski Zygmunt II August. Tym samym wygasła męska linia polskiej gałęzi dynastii Jagiellonów.

7 lipca 1865 r. w Waszyngtonie wykonano kary śmierci wobec czterech osób zamieszanych w zabójstwo prezydenta USA Abrahama Lincolna. Więcej…

8 lipca 1853 r. komodor Matthew Perry dowodzący czterema okrętami US Navy wpłynął do Zatoki Tokijskiej i zażądał pod groźbą użycia dział, aby Japonia otworzyła się na handel z Zachodem. Po tej "kurtuazyjnej" wizycie w następnym roku zawarto traktat w Kanagawie, co zakończyło ponad dwustuletni okres izolacji Japonii (Sakoku).

9 lipca 1762 r r. Zofia von Anhalt-Zerbst (1729-1796), żona cara Piotra III (1728-1762) jako Katarzyna II objęła władzę w Rosji. Po przejęciu władzy przez małżonkę dotychczasowy władca Piotr III został osadzony w areszcie domowym w pałacu w Ropszy pod Petersburgiem, gdzie już 17 lipca 1762 r. zmarł - jak głosił oficjalny komunikat z powodu "ataku kolki hemoroidalnej"...

10 lipca 1940 r. rozpoczęła się bitwa o Anglię, która według niemieckich założeń miała zapewnić Luftwaffe panowanie w powietrzu nad kanałem La Manche przed planowaną inwazją na Wyspy Brytyjskie (operacją „Seelöwe”). Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...