Tego dnia w 1964 roku



20 listopada 1964 r. przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie rozpoczął się proces dziesięciu oskarżonych w tzw. aferze mięsnej.

Akt oskarżenia dotyczył przestępstw związanych z przetwórstwem i obrotem mięsem (będącym w realiach PRL towarem permanentnie deficytowym): kradzieży, łapówkarstwa i innych nadużyć. Oskarżono dyrektorów stołecznego Miejskiego Handlu Mięsem (państwowego przedsiębiorstwa odpowiedzialnego za obrót), czterech kierowników sklepów, kierownika rzeźni, a także kontrolera Państwowej Inspekcji Handlowej.

Sądy na Lesznie 02

Gmach Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, w którym toczył się proces w sprawie „afery mięsnej”.

Edmund Kupiecki. Krajobraz i architektura. Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1963.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Sąd procedował przy zastosowaniu dekretu z dnia 16 listopada 1945 r. o postępowaniu doraźnym (Dz.U. 1949 nr 33 poz. 244) – zresztą z naruszeniem jego przepisów – co umożliwiło wydanie kary nadzwyczajnie zaostrzonej oraz zamykało drogę odwoławczą.

W rezultacie – pomimo że sprawa była w istocie sprawą o przestępstwa gospodarcze – wyrokiem z dnia 2 lutego 1965 r. jednemu z oskarżonych wymierzono karę śmierci (która została wykonana), a wobec czterech innych orzeczono karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Orzeczenie realizowało cele polityczne oraz propagandowe i miało przekonać społeczeństwo, że organiczne niedomagania systemu gospodarczego PRL były wyłącznie wynikiem działalności złodziei, łapowników i malwersantów z którymi władza ludowa walczy. Głównemu oskarżonemu wymierzono karę śmierci rzekomo wskutek nacisków samego Władysława Gomułki.

W 2004 r. Sąd Najwyższy rozpoznając kasację Rzecznika Praw Obywatelskich (sprawa o sygn. akt II KK 332/03) uchylił wyrok wydany wobec oskarżonych w aferze mięsnej jako wydany z rażącym naruszeniem prawa procesowego i umorzył wobec nich postępowanie karne.

„Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest zasadna, zaś jej wniesienie okazało się potrzebne. Skarga ta jest zasadna dlatego, że, w istocie, w trakcie jej rozpoznania potwierdził się każdy z trzech podstawowych zarzutów, jakimi operowała ta skarga, a w konsekwencji znalazło potwierdzenie i to, że do wydania przed blisko 40-tu laty zaskarżonego wyroku doszło z rażącym naruszeniem prawa procesowego. Potrzebna zaś dlatego, że polski wymiar sprawiedliwości mógł w wyniku rozpoznania tej skargi, zakwestionować jedną z ciemnych kart swej historii. Zakwestionować, ale nie do końca usunąć. Tego ostatniego dzieła bowiem, mając na uwadze wykonanie wobec głównego oskarżonego wymierzonej mu kary o charakterze nieodwracalnym, nikt nie jest i nie będzie w stanie dokonać.”

Z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2004 r. sygn. II KK 332/03.

Jednocześnie jednak Sąd Najwyższy podkreślił, że orzeczenie umarzające postępowanie jest wyrazem przekonania sądu kasacyjnego o dopuszczeniu się przez oskarżonych przed laty czynów zabronionych prawem o dużym stopniu społecznej szkodliwości i jedynie stwierdzenie ujemnych przesłanek procesowych (tj. śmierci oskarżonych i przedawnienia) uniemożliwia ponowne przeprowadzenie przeciwko nim procesu karnego.

„Wyrok ten nie służy, bo nie może służyć, rehabilitacji skazanej przed laty dziesiątki oskarżonych. Poza sporem pozostaje bowiem to, i nie podważał tego Autor skargi kasacyjnej, że oskarżeni dopuścili się czynów zabronionych prawem i to czynów o bardzo poważnym charakterze, o dużym stopniu społecznej szkodliwości. Dlatego też po uchyleniu wyroku wydanego w tej sprawie przed 40-tu laty, Sąd Najwyższy w tzw. orzeczeniu następczym nie uniewinnił oskarżonych, a jedynie umorzył postępowanie karne wobec zaistnienia ujemnych przesłanek, uniemożliwiających ponowne przeprowadzenie procesu, a mianowicie wobec przedawnienia i śmierci większości z oskarżonych. Bardziej zatem wyrok ten służyć może częściowej rehabilitacji wymiaru sprawiedliwości (częściowej, albowiem – jak to już wyżej stwierdzono – wykonanie kary o charakterze eliminacyjnym jest faktem nieodwracalnym), który przed laty nie zapewnił oskarżonym tego, co w dniu dzisiejszym, nawiązując do terminologii konwencji międzynarodowych, nazwać należy „rzetelnym procesem”, a co, używając zwykłej i nader tradycyjnej nomenklatury, określić trzeba procesem sprawiedliwym.”

Z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2004 r. sygn. II KK 332/03.

Niezależnie od powyższego wyroku w 2010 r. Sąd Okręgowy w Warszawie przyznał 200 tysięcy złotych odszkodowania synowi skazanego na karę śmierci. Przyjęto, że wymierzona kara była niewspółmierna do przypisanych czynów. Ponadto stwierdzono związek przyczynowy między przekroczeniem uprawnień przez nieżyjących już sędziów, którzy wydali wyrok śmierci, a szkodą, jaką dla powoda była utrata ojca (gdyby nie bezpodstawnie zastosowany przez sąd PRL tryb doraźny, niemożliwe byłoby orzeczenie kary śmierci).

Łukasz Sobaniak
aktualizacja: 01.02.2022


Kara śmierci za przestępstwo gospodarcze w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – afera mięsna. Historia.org.pl. 05.06.2014.

50 lat temu zakończył się proces uczestników tzw. afery mięsnej. Dzieje.pl. 14.07.2016.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2004 r. sygn. II KK 332/03. Baza orzeczeń Sądu Najwyższego – sygnatura akt II KK 332/03.

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYM TYGODNIU

30 września 1938 r. na konferencji w Monachium podpisano porozumienie dotyczące aneksji części terytoriów Czechosłowacji do III Rzeszy (układ monachijski). Więcej…

1 października 1908 r. rozpoczęto sprzedaż Forda Model T. Ogółem w latach 1908-1927 wyprodukowano około 15 milionów sztuk. Więcej…

2 października 1938 r. wojska polskie wkroczyły na Zaolzie. Wcześniej Czechosłowacja w odpowiedzi na polskie ultimatum wyraziła zgodę na przekazania Polsce spornego terytorium. Więcej…

3 października 1944 r. w Ożarowie Mazowieckim około godziny 2 w nocy podpisano układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie, będący aktem kapitulacji Powstania Warszawskiego. Więcej…

3 października 1993 r. w Mogadiszu żołnierze amerykańscy wspierający misję ONZ rozpoczęli operację przeciwko bojownikom przywódcy klanowego Mohameda Farraha Aidida, jedną z najważniejszych operacji miejskich podczas wojny domowej w Somalii.

4 października 1883 r. z Paryża w swój pierwszy kurs do Konstantynopola wyruszył legendarny Orient Express. Więcej…

4 października 1957 r. ZSRR wyniósł na orbitę pierwszego sztucznego satelitę Ziemi – Sputnika 1. Satelita krążył wokół Ziemi 92 doby - do 4 stycznia 1958 r., kiedy wszedł w gęste warstwy atmosfery i spłonął. Wyniesienie Sputnika rozpoczęło wyścig pomiędzy ZSRR a USA o dominację w kosmosie.

5 października 1716 r. w bitwie pod Kowalewem armia saska króla Augusta II Mocnego pokonała wojska konfederacji tarnogrodzkiej. W czasie bitwy doszło do ostatniej w historii szarży husarii, która została powstrzymana ogniem broni palnej.

6 października 1973 r. na półwyspie Synaj oraz Wzgórzach Golan Egipt i Syria (wspierane przez siły ekspedycyjne innych państw arabskich) rozpoczęły działania wojenne przeciwko Izraelowi (wojna Jom Kippur). Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...