Tego dnia w 1937 roku



26 kwietnia 1937 r. niemiecki Legion Condor (przy wsparciu lotnictwa włoskiego) zbombardował baskijskie miasto Guernica. Obie strony hiszpańskiej wojny domowej natychmiast zaczęły lansować swoje propagandowe wersje zdarzenia.

Republikańska propaganda głosiła, że nalot na Guernicę miał już z założenia charakter terrorystyczny, a nie wojskowy. W sposób oczywisty nie było to zgodne z prawdą. Guernica była wówczas siedzibą rządu autonomicznego Kraju Basków (który w wojnie domowej opowiedział się po stronie republikańskiej). Znajdowała się tam fabryka broni i koszary (miejsce stacjonowania co najmniej 2000 żołnierzy), a przede wszystkim miasto było ważnym przyfrontowym węzłem komunikacyjnym. Z tą funkcją miasta związane były też cele nalotu: droga i most, którymi wycofywały się oddziały republikańskie z frontu odległego o kilkanaście kilometrów od miasta. W pierwszej fali nalotu zaatakowano też właśnie te dwa obiekty. Kolejne ataki nie były już tak precyzyjne i dotknęły zabudowy miasta. Strona republikańska informowała również o całkowitej zagładzie miasta i tysiącach zabitych i rannych, w rzeczywistości zniszczenia dotyczyły 70% zabudowy (przy czym w dużej mierze był to wynik nieudolnej akcji pożarniczej, bowiem godzinę po nalocie objęte pożarem było tylko około 18% zabudowy) i w zależności od źródeł 120-1600 ofiar.

Frankistowska propaganda z kolei twierdziła, że zniszczenia miasta zostały spowodowane przez oddziały republikańskie (przez celowe podpalenia), co miało być elementem stosowanej już wcześniej przez republikanów taktyki „spalonej ziemi” (choćby w mieście Irun) oraz spowodować wzmocnienie oporu Basków przeciwko nacjonalistom.

Obie propagandowe wersje nie miały wiele wspólnego z prawdą. Jednak co oczywiste sposób przeprowadzenia nalotu spowodował, że atak nie ograniczył się do celów wojskowych (pod tym względem zresztą dowodzący operacją Wolfram von Richthofen ocenił nalot jako nieudany, gdyż będącego celem ataku mostu nie udało się zniszczyć). Sporne pozostaje, na ile był to skutek nieprecyzyjnego ataku bombowego (wynikającego z ówczesnych możliwości technicznych, błędów załóg lub ograniczonej widoczności z powodu pożarów wznieconych w pierwszej fali nalotu), a na ile zbrodniczy eksces pilotów włoskich i niemieckich. Sporne w źródłach jest także, czy niemieckie i włoskie myśliwce ostrzelały z karabinów maszynowych drogę, którą ewakuowały się oddziały republikańskie, czy też strzelano do ludności cywilnej.

Tak czy inaczej, Guernica stała się ogólnie znanym symbolem cierpień ludności cywilnej w czasie konfliktu wojennego, do czego w znacznym stopniu przyczynił się znany obraz Pabla Picasso z 1937 r.

Mural del Gernika

Mural wzorowany na obrazie Pabla Picasso Guernica

Autor zdjęcia: Papamanila

CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

INNE ROCZNICE W TYM MIESIĄCU...

1 maja 1960 r. nad Swierdłowskiem na Uralu Sowieci zestrzelili samolot szpiegowski Lockheed U-2.  Maszynę pilotował kapitan Francis Gary Powers (1929-1977), wykonujący dla CIA zadanie fotograficznego rozpoznania powietrznego nad terytorium ZSRR (misja Grand Slam). Więcej…

4 maja 1990 r. zmieniono nazwę Kombinatu Metalurgicznego Huta im. Lenina na Hutę im. Tadeusza Sendzimira.

5 maja 1939 r. minister spraw zagranicznych Rzeczpospolitej Józef Beck w swoim słynnym przemówieniu sejmowym odrzucił żądania Niemiec włączenia Gdańska do III Rzeszy i wyznaczenia eksterytorialnych linii komunikacyjnych. Więcej…

6 maja 1925 r. w Państwowym Gimnazjum im. Joachima Lelewela w Wilnie doszło do największej szkolnej strzelaniny w polskiej historii, znanej jako „krwawa matura w Wilnie". Więcej…

6 maja 1937 r. niemiecki sterowiec D-LZ-129 Hindenburg po przebyciu transatlantyckiej trasy z Frankfurtu spłonął w bazie amerykańskiej marynarki wojennej w Lakehurst w New Jersey. Więcej…

7 maja 1945 r. we francuskim Reims generał Alfred Jodl i admirał Hans-Georg von Friedeburg podpisali bezwarunkową kapitulację III Rzeszy. Na żądanie Stalina kolejny akt kapitulacji podpisano dzień później w Berlinie (9 maja według czasu moskiewskiego).

8 maja 1794 r. w Paryżu został zgilotynowany wybitny francuski naukowiec Antoine Lavoisier (1743-1794).  Ojciec nowoczesnej chemii został osądzony i stracony w ciągu jednego dnia. Więcej…

9 maja 1987 r. w Lesie Kabackim pod Warszawą doszło do katastrofy samolotu PLL LOT Ił-62M SP-LBG „Tadeusz Kościuszko” (lot nr LO 5055). Więcej…

10 maja 1940 r. premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain podaje się do dymisji. Zastępuje go Winston Churchill. Więcej…

11 maja 1745 r. pod Fontenoy doszło do krwawej bitwy brytyjsko-francuskiej. Jedno ze starć poprzedziła wymiana uprzejmości, która niesłusznie przeszła do legendy jako symbol XVIII-wiecznej kurtuazji na polu bitwy. Więcej…

12 maja 1926 r. w Warszawie rozpoczęły się walki uliczne przewrotu majowego. W wyniku starć strony rządowej i zwolenników marszałka Józefa Piłsudskiego zginęło 379 osób. Rząd Wincentego Witosa podał się do dymisji, a prezydent Stanisław Wojciechowski złożył urząd. Rozpoczęły się 13-letnie autorytarne rządy sanacji.

23 maja 1934 r. na leśnej drodze w Bienville Parish w Luizjanie zginęli Bonnie Parker i Clyde Barrow, zastrzeleni w zasadzce przez egzekutorów prawa z Teksasu i Luizjany. Zdarzenie to poprzedził wielomiesięczny pościg za słynną parą w związku z ich napadami rabunkowymi,  morderstwami i porwaniami. Więcej…