Tego dnia w 1934 roku



6 lipca 1934 r. rozpoczął działalność obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej (aktualnie Białoruś), zorganizowany przez władze II Rzeczypospolitej pod oficjalną nazwą Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej.

Choć z założenia ten nadzwyczajny środek ochrony porządku prawnego państwa miał funkcjonować tylko przez 12 miesięcy, w rzeczywistości działał do września 1939 r. W latach 1934–1939 trafiali do Berezy podejrzani o działalność terrorystyczną, wywrotową oraz przeciwnicy polityczni sanacji (głównie komuniści, narodowcy i nacjonaliści ukraińscy), od 1937 r. więziono w nim także przestępców gospodarczych oraz kryminalnych, a przed wybuchem II wojny światowej – podejrzewanych o dywersję i szpiegostwo na rzecz III Rzeszy.

Osadzenie odbywało się na okres 3 miesięcy (z możliwością przedłużenia), bez orzeczenia sądowego – na podstawie decyzji administracyjnej ministra spraw wewnętrznych (na wniosek starosty lub komendanta policji, zaaprobowany przez wojewodę), od której nie służył żaden środek odwoławczy.

W ciągu pięciu lat istnienia Miejsca Odosobnienia w Berezie Kartuskiej osadzono tam około trzech tysięcy osób. Udokumentowana liczba ofiar śmiertelnych nie przekracza dwudziestu osób.

Jakkolwiek pobyt w Berezie miał złamać psychicznie osadzonych (stosowano szeroki wachlarz szykan i tortur) nie był to z pewnością obóz koncentracyjny porównywalny z obozami koncentracyjnymi III Rzeszy w ich ostatecznym, najbardziej znanym kształcie czy też sowieckimi łagrami (co jest czasami sugerowane).

Rozporządzenie będące podstawą funkcjonowania ośrodka w Berezie Kartuskiej uchyliły emigracyjne władze Rzeczpospolitej Polskiej rozporządzeniem  Rady Ministrów z dnia 26 września 1941 r. (Dziennik Ustaw Dz.U.1941.6.14). W preambule tegoż aktu stwierdzono, że uchylane nim rozporządzenie naruszyło godność człowieka i podstawowe prawa obywatela, podeptało zasadę wolności myśli i sumienia, co było sprzeczne z duchem i wiekową tradycją Narodu Polskiego oraz pogwałciło zasadę niezawisłości sądów, będącą najistotniejszą podstawą państwa praworządnego.

Nie sposób gorzko nie zauważyć, że mimo tych szczytnych deklaracji funkcjonował już wtedy kolejny obóz izolacyjny dla „winnych klęski wrześniowej, wichrzycieli i politycznych awanturników”, a w praktyce przeciwników politycznych generała Sikorskiego. Choć przebywający w szkockim Rothesay (wyspa Bute) nie byli poddawani tak brutalnemu traktowaniu jak osadzeni w Berezie, prawne podstawy funkcjonowania obozu były równie wątpliwe, co zresztą skończyło się interwencją członków brytyjskiego parlamentu w 1942 r. i likwidacją obozu w następnym roku.

AKTUALIZACJA 06.07.2021 © ŁUKASZ SOBANIAK


Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 czerwca 1934 r. w sprawie osób zagrażających bezpieczeństwu, spokojowi i porządkowi publicznemu. Dziennik Ustaw 1934 nr 50 poz. 473. Internetowy System Aktów Prawnych, 17.06.1934

Aspekty prawne utworzenia obozu odosobnienia w Berezie Kartuskiej i reakcje środowisk politycznych. Wybór materiałów i dokumentów. Wojciech Śleszyński, Беларускі Гістарычны Зборнік – Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 20, 2003.

Bereza Kartuska – jak było naprawdę? kresy24.pl, 15.04.2021.

Bereza Kartuska – czarna karta historii II RP. Bohdan Piętka, Myśl Polska, nr 39-40 (28.09-5.10.2014)

Czy Bereza Kartuska była obozem koncentracyjnym? Rafał Kuzak, Kamil Janicki. WielkaHISTORIA. 21.08.2019

Zwyczajny dzień w Berezie Kartuskiej. Szczera relacja polityka zesłanego do sanacyjnego obozu. Rafał Kuzak. WielkaHISTORIA. 4.07.2021

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYCH DNIACH:

26 kwietnia 1937 r. niemiecki Legion Condor (przy wsparciu lotnictwa włoskiego) zbombardował baskijskie miasto Guernica. Obie strony hiszpańskiej wojny domowej natychmiast zaczęły lansować swoje propagandowe wersje zdarzenia. Więcej…

28 kwietnia 1945 r. w Giulino di Mezzegra nad jeziorem Como komunistyczni partyzanci rozstrzelali Benito Mussoliniego (1883-1945) i Clarę Petacci (1912-1945), schwytanych w trakcie próby ucieczki z Mediolanu do Szwajcarii. Rozstrzelano także innych ujętych członków kierownictwa Włoskiej Republiki Socjalnej. Więcej…

29 kwietnia 1899 r. w Achères koło Paryża Camille Jenatzy (1868-1913) jako pierwszy na świecie przekroczył prędkość 100 km/h. Więcej…

30 kwietnia 1943 r. brytyjski kontrwywiad zrealizował kluczowy element operacji Mincemeat. Była to niezwykła i drobiazgowo opracowana akcja dezinformacyjna, która skutecznie odwróciła uwagę państw osi od planowanej alianckiej inwazji na Sycylię, a ponadto przyniosła aliantom wiele innych niezamierzonych korzyści. Więcej…

1 maja 1960 r. nad Swierdłowskiem (obecnie Jekaterynburg) na Uralu został zestrzelony samolot szpiegowski Lockheed U-2.  Maszynę pilotował kapitan Francis Gary Powers (1929-1977), wykonujący dla CIA i USAF zadanie fotograficznego rozpoznania powietrznego nad terytorium ZSRR (misja Grand Slam). Więcej…

2 maja 73 r. zakończyło się rzymskie oblężenie Masady, potężnej twierdzy nad Morzem Martwym. Żołnierze X Legionu pod wodzą Flawiusza Silwy wkroczyli do fortecy, której obrońcy dowodzeni przez Eleazara ben Jaira popełnili zbiorowe samobójstwo w obliczu nieuchronnej klęski. Upadek Masady zakończył powstanie przeciwko panowaniu rzymskiemu w Judei, zwane wojną żydowską (66-73 r.). Od czasów generała Mosze Dajana (1915-1981) Masada jest jednym z historycznych miejsc, w których żołnierze armii izraelskiej składają przysięgę.

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...