Tego dnia w 1934 roku



6 lipca 1934 r. rozpoczął działalność obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej (aktualnie Białoruś), zorganizowany przez władze II Rzeczypospolitej pod oficjalną nazwą Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej.

Choć z założenia ten nadzwyczajny środek ochrony porządku prawnego państwa miał funkcjonować tylko przez 12 miesięcy, w rzeczywistości działał do września 1939 r. W latach 1934–1939 trafiali do Berezy podejrzani o działalność terrorystyczną, wywrotową oraz przeciwnicy polityczni sanacji (głównie komuniści, narodowcy i nacjonaliści ukraińscy), od 1937 r. więziono w nim także przestępców gospodarczych oraz kryminalnych, a przed wybuchem II wojny światowej – podejrzewanych o dywersję i szpiegostwo na rzecz III Rzeszy.

Osadzenie odbywało się na okres 3 miesięcy (z możliwością przedłużenia), bez orzeczenia sądowego – na podstawie decyzji administracyjnej ministra spraw wewnętrznych (na wniosek starosty lub komendanta policji, zaaprobowany przez wojewodę), od której nie służył żaden środek odwoławczy.

W ciągu pięciu lat istnienia Miejsca Odosobnienia w Berezie Kartuskiej osadzono tam około trzech tysięcy osób. Udokumentowana liczba ofiar śmiertelnych nie przekracza dwudziestu osób.

Jakkolwiek pobyt w Berezie miał złamać psychicznie osadzonych (stosowano szeroki wachlarz szykan i tortur) nie był to z pewnością obóz koncentracyjny porównywalny z obozami koncentracyjnymi III Rzeszy w ich ostatecznym, najbardziej znanym kształcie czy też sowieckimi łagrami (co jest czasami sugerowane).

Rozporządzenie będące podstawą funkcjonowania ośrodka w Berezie Kartuskiej uchyliły emigracyjne władze Rzeczpospolitej Polskiej rozporządzeniem  Rady Ministrów z dnia 26 września 1941 r. (Dziennik Ustaw Dz.U.1941.6.14). W preambule tegoż aktu stwierdzono, że uchylane nim rozporządzenie naruszyło godność człowieka i podstawowe prawa obywatela, podeptało zasadę wolności myśli i sumienia, co było sprzeczne z duchem i wiekową tradycją Narodu Polskiego oraz pogwałciło zasadę niezawisłości sądów, będącą najistotniejszą podstawą państwa praworządnego.

Nie sposób gorzko nie zauważyć, że mimo tych szczytnych deklaracji funkcjonował już wtedy kolejny obóz izolacyjny dla „winnych klęski wrześniowej, wichrzycieli i politycznych awanturników”, a w praktyce przeciwników politycznych generała Sikorskiego. Choć przebywający w szkockim Rothesay (wyspa Bute) nie byli poddawani tak brutalnemu traktowaniu jak osadzeni w Berezie, prawne podstawy funkcjonowania obozu były równie wątpliwe, co zresztą skończyło się interwencją członków brytyjskiego parlamentu w 1942 r. i likwidacją obozu w następnym roku.

AKTUALIZACJA 06.07.2021 © ŁUKASZ SOBANIAK


Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 czerwca 1934 r. w sprawie osób zagrażających bezpieczeństwu, spokojowi i porządkowi publicznemu. Dziennik Ustaw 1934 nr 50 poz. 473. Internetowy System Aktów Prawnych, 17.06.1934

Aspekty prawne utworzenia obozu odosobnienia w Berezie Kartuskiej i reakcje środowisk politycznych. Wybór materiałów i dokumentów. Wojciech Śleszyński, Беларускі Гістарычны Зборнік – Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 20, 2003.

Bereza Kartuska – jak było naprawdę? kresy24.pl, 15.04.2021.

Bereza Kartuska – czarna karta historii II RP. Bohdan Piętka, Myśl Polska, nr 39-40 (28.09-5.10.2014)

Czy Bereza Kartuska była obozem koncentracyjnym? Rafał Kuzak, Kamil Janicki. WielkaHISTORIA. 21.08.2019

Zwyczajny dzień w Berezie Kartuskiej. Szczera relacja polityka zesłanego do sanacyjnego obozu. Rafał Kuzak. WielkaHISTORIA. 4.07.2021

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYCH DNIACH:

10 lutego 1940 r. Sowieci rozpoczęli masowe deportacje ludności polskiej, białoruskiej i ukraińskiej z terenów RP zajętych po 17 września 1939 r. przez Armię Czerwoną. Więcej…

10 lutego 1986 r. w Palermo rozpoczął się Maxiprocesso - największy proces włoskiego wymiaru sprawiedliwości wymierzony przeciwko mafii sycylijskiej. Na ławie oskarżonych zasiadło 475 oskarżonych. Dzięki zeznaniom pentiti (skruszonych) zdecydowana większość z podsądnych została uznana za winnych. Wyroki te utrzymał w mocy Sąd Najwyższy Włoch 30 stycznia 1992 r. Do czasu Maxiprocesso włoskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oficjalnie utrzymywało, że nie ma czegoś takiego jak włoska mafia, a istnieje jedynie wiele niepowiązanych ze sobą gangów.

11 lutego 1943 r. Państwowy Komitet Obrony ZSRR podjął decyzję o rozpoczęciu sowieckiego programu nuklearnego.

11 lutego 2009 r. weszła w życie Ustawa o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2009 nr 22 poz. 120), zawieszająca obowiązkową służbę wojskową w Polsce. Więcej…

12 lutego 1554 r. w Tower of London ścięto lady Jane Grey (1537-1554), zwaną „królową dziewięciu dni”. Więcej…

13 lutego 1945 r. nastąpiła bezwarunkowa kapitulacja Budapesztu. Więcej…

14 lutego 1929 r. w Chicago w  garażu SMC Cartage Company przy 2122 North Clark Street miał miejsce jeden z najbardziej znanych epizodów wojny gangów epoki prohibicji znany jako masakra w dniu świętego Walentego. Więcej…

15 lutego 1944 r. alianckie samoloty zbombardowały klasztor Monte Cassino, położony na wzgórzu włączonym w niemiecki system umocnień Linii Gustawa. Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...