Tego dnia w 1794 roku



8 maja 1794 r. w Paryżu został zgilotynowany wybitny francuski naukowiec Antoine Lavoisier (1743-1794).  Ojciec nowoczesnej chemii został osądzony i stracony w ciągu jednego dnia.

Znakomity naukowiec miał nieszczęście być jednocześnie prawnikiem i poborcą podatkowym za czasów Ancien Régime’u. Jak wielu innych dzierżawców podatkowych z czasów monarchii został uznany za winnego rozlicznych przestępstw na szkodę kraju i wyrokiem Trybunału Rewolucyjnego Republiki Francuskiej skazany na śmierć. Ponoć po ogłoszeniu mu wyroku skazany złożył prośbę o przesunięcie egzekucji o kilka dni – a to z powodu nieukończonej pracy nad eksperymentem naukowym. Odnosząc się do tegoż wniosku przewodniczący trybunału Jean-Baptiste Coffinhal (1762-1794) rzekomo stwierdził: „Republika nie potrzebuje uczonych ani chemików, bieg sprawiedliwości nie może być wstrzymywany !”

„La République n’a pas besoin de savants ni de chimistes; le cours de la justice ne peut être suspendu !”

Niestety znawcy tematu twierdzą, że ta porywająca replika sędziego przewodniczącego niemal na pewno jest apokryfem. Bezspornie jednak rewolucyjna sprawiedliwość działała bez zbędnej przewłoki postępowania, czego najlepszym dowodem fakt, że dosięgnęła również samego sędziego Coffinhala niespełna trzy miesiące po zgilotynowaniu Lavoisiera (aczkolwiek z przyczyn całkowicie niezależnych od jego niesłusznego skazania). Proces sędziego Coffinhala był zresztą wzorcowy pod względem szybkości procedowania: przewód sądowy ograniczył się do sprawdzenia tożsamości podsądnego i ogłoszenia mu wyroku śmierci.

Jak głosi legenda, odrzucenie wniosku o wstrzymanie egzekucji bynajmniej nie zniechęciło Lavoisiera do doświadczeń naukowych. Nawet własną śmierć miał uznać za doskonałą okazję do ostatniego eksperymentu. Rzekomo umówił się ze swoim asystentem, że po zgilotynowaniu będzie próbował mrugać oczami tak długo, jak to będzie możliwe. Rzeczony asystent miał potwierdzić, że naliczył od 15 do 20 mrugnięć w sekundowych odstępach. Niestety i ta barwna opowieść nie znajduje wiarygodnego potwierdzenia w relacjach pisemnych – co rzecz jasna nie znaczy, że jest całkowicie zmyślona.

Jak to często bywa z rewolucyjną sprawiedliwością, półtora roku po ścięciu Lavoisiera został on uznany za niesłusznie skazanego…

David - Portrait of Monsieur Lavoisier and His Wife

Antoine-Laurent Lavoisier z żoną Marie-Anne Paulze Lavoisier.

Jacques-Louis David, 1788 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons


Lavoisier Antoine Laurent Encyklopedia PWN, dostęp 6 maja 2021.

Życie ściętej głowy Nauka i Postęp, 25 października 2011.

INNE ROCZNICE W TYM MIESIĄCU...

1 września 1715 r. w Wersalu zmarł Ludwik XIV (1638-1715), król Francji i Nawarry w latach 1643–1715. Więcej…

1 września 1939 r. o godzinie 4.48 niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” otworzył ogień w kierunku polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte, symbolicznie rozpoczynając tym samym działania wojenne II wojny światowej. Więcej…

2 września 1898 r. w bitwie pod Omdurmanem wojska brytyjsko-egipskie dowodzone przez generała Horatio Herberta Kitchenera (1850-1916) pokonały armię sudańskich mahdystów, co w krótkim czasie doprowadziło do upadku ich powstania. Więcej…

3 września 1939 r. Francja, Wielka Brytania, Nowa Zelandia i Australia formalnie wypowiedziały  wojnę III Rzeszy. Więcej…

3 września 1967 r. o godzinie 5.00 rano w Szwecji zmieniono ruch na prawostronny (Dagen H). Więcej…

4 września 1998 r. dwóch doktorantów Uniwersytetu Stanforda Larry Page i Siergiej Brin założyło Google Inc. (obecnie Google LLC). Nazwa przedsiębiorstwa powstała od zniekształconego słowa googol, oznaczającego liczbę równą 10100.

5 września 1869 r. w Hohenschwangau w Bawarii król Ludwik II Szalony (1845-1886) rozpoczął budowę eklektycznego pałacu znanego obecnie jako zamek w Neuschwanstein, jednej z najbardziej znanych budowli historyzmu. Więcej…

6 września 1901 r. w Buffalo anarchista polskiego pochodzenia Leon Czolgosz (1873-1901) dokonał zamachu na prezydenta USA Williama McKinleya (1843-1901), który wkrótce zmarł wskutek odniesionej rany postrzałowej. Ujęty na miejscu zamachowiec uniknął linczu i po krótkim procesie został skazany na śmierć. Wyrok wykonano 29 października 1901 r. na krześle elektrycznym w więzieniu stanowym w Auburn.

6 września 1972 r. na lotnisku w Fürstenfeldbruck w trakcie nieudanej próby odbicia zakładników podjętej przez niemiecką policję palestyńscy terroryści z Czarnego Września zabili 9 uprowadzonych członków izraelskiej drużyny olimpijskiej, biorących udział w letnich igrzyskach olimpijskich w Monachium. Wcześniej w trakcie porwania zginęło dwóch członków ekipy. W ramach represji za te wydarzenia znane później jako masakra w Monachium Izrael przeprowadził operację „Gniew Boży”.

7 września 1943 r. w Warszawie polski ruch oporu przeprowadził skuteczny zamach na SS-Scharführera Franza Bürkla, funkcjonariusza więziennego na Pawiaku, który w ciągu dwóch lat zamordował tam kilkadziesiąt osób ze szczególnym okrucieństwem przekraczającym nawet standardy pełnienia obowiązków służbowych dla Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Więcej…

8 września 1950 r. w Bejrucie zmarła Hanka Ordonówna (Maria Anna Tyszkiewicz 1902-1950) - piosenkarka, aktorka i artystka kabaretowa, jedna z największych gwiazd międzywojennej Polski.

9 września 9 r. w bitwie w Lesie Teutoborskim plemiona germańskie pod wodzą Arminiusa (16 p.n.e. - 21 n.e.) zniszczyły doszczętnie trzy rzymskie legiony XVII, XVIII i XIX dowodzone przez Publiusa Quinctiliusa Varusa (46 p.n.e.- 9 n.e.). Więcej…

10 września 1977 r. w Marsylii odbyła się ostatnia egzekucja na gilotynie. Więcej…

11 września 2001 r. członkowie organizacji Al-Ka’ida przy użyciu uprowadzonych samolotów pasażerskich dokonali zmasowanych ataków terrorystycznych na World Trade Center w Nowym Jorku oraz na budynek Pentagonu. Łącznie zginęło około 3000 osób, w tym 19 terrorystów. Więcej…

12 września 1792 r. na pokładzie okrętu HMS Duke zakotwiczonego w porcie w Portsmouth rozpoczęło się posiedzenie sądu wojskowego w sprawie 10 ujętych na Tahiti uczestników buntu na HMS Bounty (1789), najbardziej znanego współcześnie przykładu niesubordynacji załogi połączonej z otwartym wypowiedzeniem posłuszeństwa dowódcy jednostki. Więcej…

13 września 1860 r. z balonu unoszącego się nad Bostonem wykonano pierwsze zachowane zdjęcie lotnicze: Boston, as the Eagle and the Wild Goose See It. Autorami byli James Wallace Black (1825-1896) i Samuel Archer King (1828-1914). Więcej…

14 września 1814 r. Francis Scott Key (1779-1843) napisał wiersz Defence of Fort McHenry, który stał się tekstem pieśni The Star-Spangled Banner ustanowionej w 1931 r. oficjalnym hymnem USA. Więcej…

15 września 1940 r. w czasie bitwy o Anglię lotnictwo brytyjskie odparło największy niemiecki zmasowany nalot na Londyn, w którym uczestniczyło łącznie 1120 samolotów. Więcej…

16 września 1920 r. w Nowym Jorku doszło do zamachu bombowego na Wall Street, w wyniku którego zginęło 38 osób, a około 140 zostało rannych. Podejrzenia kierowały się w stronę anarchistów, ale ostatecznie FBI nigdy nie ustaliło sprawcy.

17 września 1939 r. w Moskwie o godz. 3.00  ambasadorowi Polski w ZSRR Wacławowi Grzybowskiemu przedstawiono notę o uznaniu wszelkich układów zawartych z Polską (w tym traktatu ryskiego z 1921 r. i paktu o nieagresji z 1932 r.) za nieobowiązujące – jako zawartych z nieistniejącym państwem. Więcej…

17 września 1944 r. nad Holandią rozpoczęła się nieudana aliancka operacja desantowa Market Garden. Więcej…

18 września 1939 r. w Jeziorach Poleskich (obecnie Welykie Ozera – Ukraina) nad ówczesną granicą polsko-sowiecką popełnił samobójstwo Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939) – pisarz, poeta, malarz, fotograf i teoretyk sztuki. Więcej…

19 września 1356 r. w bitwie pod Poitiers Francja poniosła katastrofalną klęskę. Król Jan II (1319-1364) i wielu możnych dostało się do angielskiej niewoli. Przegrana francuska miała wymiar nie tylko militarny, ale i finansowy: okup za pojmanego króla Jana II wyniósł 3 miliony écu, co stanowiło dwukrotność rocznych dochodów królestwa (traktat w Brétigny - 1360 r.).

20 września 1926 r. w Cicero w stanie Illinois Earl „Hymie” Weiss dokonał drugiego nieudanego zamachu na Ala Capone. Więcej…

21 września 1943 r. na greckiej wyspie Kefalinia oddziały 1 Dywizji Górskiej Wehrmachtu rozpoczęły trwającą kilka dni masakrę włoskich jeńców wojennych z 33 Dywizji Piechoty Acqui. Więcej…

22 września 2000 r. w Bielsku-Białej po 27 latach zakończono produkcję Fiata 126p. Więcej…

23 września 1806 r. do Saint Louis powróciła ekspedycja Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, pierwsza wyprawa która drogą lądową na zachód poprzez kontynent północnoamerykański dotarła do wybrzeża Pacyfiku.

24 września 1877 r. w bitwie pod Shiroyamą Cesarska Armia Japońska zakończyła ostatni bunt samurajów (Bunt Satsumy). Więcej…

25 września 1921 r. we Lwowie członkowie Ukraińskiej Organizacji Wojskowej dokonali zamachu na Józefa Piłsudskiego. Zamachowiec Stepan Fedak oddał cztery strzały w kierunku jadącego otwartym samochodem Piłsudskiego. Pociski trafiły jednak siedzącego obok niego wojewodę lwowskiego Kazimierza Grabowskiego , który został niegroźnie ranny.

26 września 1983 r. w podmoskiewskim centrum dowodzenia Sierpuchow-15 systemy wczesnego ostrzegania powiadomiły o wystrzeleniu przez USA pięciu międzykontynentalnych pocisków balistycznych. Więcej…