Tego dnia w 1927 roku



12 maja 1927 r. w Londynie funkcjonariusze policji działający w ramach kontrwywiadowczej operacji MI5 rozpoczęli przeszukanie budynku przy 49 Moorgate, gdzie mieściły się siedziby spółki ARCOS Ltd (All-Russian Co-operative Society Limited) i sowieckiego przedstawicielstwa handlowego. Konsekwencją afery ARCOSu było wypowiedzenie przez rząd premiera Stanleya Baldwina brytyjsko-sowieckich stosunków dyplomatycznych.

W ukrytym pomieszczeniu w piwnicy ujawniono dokumenty i urządzenia potwierdzające, że działalność handlowa była przykrywką do działań wywiadowczych i dywersyjnych przeciwko Wielkiej Brytanii. Jednak najbardziej poszukiwany dokument – przekazany pracownikom przedstawicielstwa regulamin szkolenia personelu latającego Royal Air Force, mający być koronnym dowodem  – nie został odnaleziony, prawdopodobnie szyfrant palący dokumenty w trakcie przeszukania zdążył go zniszczyć.

Jakkolwiek działania policji (a w rzeczywistości MI5) były z założenia bezprawne w zakresie rewizji w budynku przy 49 Moorgate (Spółka ARCOS Ltd mogła legalnie używać szyfrów, a przedstawicielstwo handlowe chronił immunitet) rząd Jego Królewskiej Mości krótkowzrocznie uznał, że korzyści wynikające z publicznego ujawnienia dowodów antybrytyjskiej działalności sowieckiej placówki „handlowej” są ważniejsze, albowiem umożliwią zerwanie stosunków dyplomatycznych i wydalenie dyplomatów ZSRR, co  miało skutecznie i na zawsze zablokować możliwości sowieckiej działalności wywiadowczej na terenie Wielkiej Brytanii. Zgodnie z tymi założeniami w dniu 26 maja 1927 r. po przedstawieniu swojej decyzji Izbie Gmin rząd premiera Stanleya Baldwina wystosował notę o zerwaniu brytyjsko-sowieckich stosunków dyplomatycznych. Oczywiście strona sowiecka zaprzeczyła zarzutom, podkreślając nie bez racji naruszenie stosownych uregulowań prawnych i sugerując, że kompromitujące dokumenty podrzucono na potrzeby bezprawnego przeszukania.

Czas pokazał, że brytyjskie kalkulacje co do położenia kresu sowieckiej działalności agenturalnej były całkowicie błędne. Po wznowieniu stosunków dyplomatycznych w 1929 r. działalność wywiadowcza sowieckich dyplomatów została ograniczona, a zastąpiono ją w latach trzydziestych systemem nielegalnych agentów przenikających do struktur państwa, znacznie trudniejszym do kontrolowania. W kolejnej dekadzie przyniosło to rezultaty w postaci siatki Cambridge Five. Ponadto w wyniku afery ARCOSu ujawniony został fakt, że Brytyjczycy czytali sowieckie szyfry, co spowodowało ich zastąpienie w przypadku depesz o najwyższym znaczeniu systemem kluczy jednorazowych, praktycznie niemożliwych do złamania. Utrudniło to mocno pracę odpowiednich brytyjskich służb.

Jak widać, z punktu widzenia działalności kontrwywiadowczej znaczniej bardziej efektywne byłoby dalsze prowadzenie obserwacji sowieckiego przedstawicielstwa handlowego i kontrolowanie jego działań – bez konieczności wątpliwego prawnie przeszukania budynku chronionego immunitetem dyplomatycznym.

Afera ARCOSu pokazuje, że nawet w sytuacji starcia z przeciwnikiem tak bezwzględnym jak sowiecki wywiad ewentualne złamanie procedur prawnych powinno być poprzedzone wnikliwą interdyscyplinarną analizą – albowiem kuszące doraźne korzyści mogą nie zrównoważyć poniesionych kosztów.

07.06.2022 © ŁUKASZ SOBANIAK


Przesłanki decyzji rządu Stanleya Baldwina o zerwaniu stosunków dyplomatycznych ze Związkiem Sowieckim 24 maja 1927 r. Justyna Piątek, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, 85/2010.

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYM TYGODNIU

4 lipca 1943 r. w Gibraltarze doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął generał Władysław Sikorski (1881-1943), Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych oraz kilkanaście towarzyszących mu osób. Więcej…

5 lipca 1943 r. na froncie wschodnim rozpoczęła się niemiecka ofensywa na łuku kurskim (operacja Zitadelle). Była to ostatnia niemiecka strategiczna operacja ofensywna na froncie wschodnim. Mimo taktycznego zwycięstwa Niemcy utracili inicjatywę strategiczną na rzecz Armii Czerwonej  już do końca wojny.

6 lipca 1934 r. rozpoczął działalność obóz odosobnienia w Berezie Kartuskiej (aktualnie Białoruś), zorganizowany przez władze II Rzeczypospolitej pod oficjalną nazwą Miejsce Odosobnienia w Berezie Kartuskiej. Więcej…

7 lipca 1572 r. w Knyszynie bezpotomnie zmarł król Polski i wielki książę litewski Zygmunt II August. Tym samym wygasła męska linia polskiej gałęzi dynastii Jagiellonów.

7 lipca 1865 r. w Waszyngtonie wykonano kary śmierci wobec czterech osób zamieszanych w zabójstwo prezydenta USA Abrahama Lincolna. Więcej…

8 lipca 1853 r. komodor Matthew Perry dowodzący czterema okrętami US Navy wpłynął do Zatoki Tokijskiej i zażądał pod groźbą użycia dział, aby Japonia otworzyła się na handel z Zachodem. Po tej "kurtuazyjnej" wizycie w następnym roku zawarto traktat w Kanagawie, co zakończyło ponad dwustuletni okres izolacji Japonii (Sakoku).

9 lipca 1762 r r. Zofia von Anhalt-Zerbst (1729-1796), żona cara Piotra III (1728-1762) jako Katarzyna II objęła władzę w Rosji. Po przejęciu władzy przez małżonkę dotychczasowy władca Piotr III został osadzony w areszcie domowym w pałacu w Ropszy pod Petersburgiem, gdzie już 17 lipca 1762 r. zmarł - jak głosił oficjalny komunikat z powodu "ataku kolki hemoroidalnej"...

10 lipca 1940 r. rozpoczęła się bitwa o Anglię, która według niemieckich założeń miała zapewnić Luftwaffe panowanie w powietrzu nad kanałem La Manche przed planowaną inwazją na Wyspy Brytyjskie (operacją „Seelöwe”). Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...