Tego dnia w 1927 roku



12 maja 1927 r. w Londynie funkcjonariusze policji działający w ramach kontrwywiadowczej operacji MI5 rozpoczęli przeszukanie budynku przy 49 Moorgate, gdzie mieściły się siedziby spółki ARCOS Ltd (All-Russian Co-operative Society Limited) i sowieckiego przedstawicielstwa handlowego. Konsekwencją afery ARCOSu było wypowiedzenie przez rząd premiera Stanleya Baldwina brytyjsko-sowieckich stosunków dyplomatycznych.

W ukrytym pomieszczeniu w piwnicy ujawniono dokumenty i urządzenia potwierdzające, że działalność handlowa była przykrywką do działań wywiadowczych i dywersyjnych przeciwko Wielkiej Brytanii. Jednak najbardziej poszukiwany dokument – przekazany pracownikom przedstawicielstwa regulamin szkolenia personelu latającego Royal Air Force, mający być koronnym dowodem  – nie został odnaleziony, prawdopodobnie szyfrant palący dokumenty w trakcie przeszukania zdążył go zniszczyć.

Jakkolwiek działania policji (a w rzeczywistości MI5) były z założenia bezprawne w zakresie rewizji w budynku przy 49 Moorgate (Spółka ARCOS Ltd mogła legalnie używać szyfrów, a przedstawicielstwo handlowe chronił immunitet) rząd Jego Królewskiej Mości krótkowzrocznie uznał, że korzyści wynikające z publicznego ujawnienia dowodów antybrytyjskiej działalności sowieckiej placówki „handlowej” są ważniejsze, albowiem umożliwią zerwanie stosunków dyplomatycznych i wydalenie dyplomatów ZSRR, co  miało skutecznie i na zawsze zablokować możliwości sowieckiej działalności wywiadowczej na terenie Wielkiej Brytanii. Zgodnie z tymi założeniami w dniu 26 maja 1927 r. po przedstawieniu swojej decyzji Izbie Gmin rząd premiera Stanleya Baldwina wystosował notę o zerwaniu brytyjsko-sowieckich stosunków dyplomatycznych. Oczywiście strona sowiecka zaprzeczyła zarzutom, podkreślając nie bez racji naruszenie stosownych uregulowań prawnych i sugerując, że kompromitujące dokumenty podrzucono na potrzeby bezprawnego przeszukania.

Czas pokazał, że brytyjskie kalkulacje co do położenia kresu sowieckiej działalności agenturalnej były całkowicie błędne. Po wznowieniu stosunków dyplomatycznych w 1929 r. działalność wywiadowcza sowieckich dyplomatów została ograniczona, a zastąpiono ją w latach trzydziestych systemem nielegalnych agentów przenikających do struktur państwa, znacznie trudniejszym do kontrolowania. W kolejnej dekadzie przyniosło to rezultaty w postaci siatki Cambridge Five. Ponadto w wyniku afery ARCOSu ujawniony został fakt, że Brytyjczycy czytali sowieckie szyfry, co spowodowało ich zastąpienie w przypadku depesz o najwyższym znaczeniu systemem kluczy jednorazowych, praktycznie niemożliwych do złamania. Utrudniło to mocno pracę odpowiednich brytyjskich służb.

Jak widać, z punktu widzenia działalności kontrwywiadowczej znaczniej bardziej efektywne byłoby dalsze prowadzenie obserwacji sowieckiego przedstawicielstwa handlowego i kontrolowanie jego działań – bez konieczności wątpliwego prawnie przeszukania budynku chronionego immunitetem dyplomatycznym.

Afera ARCOSu pokazuje, że nawet w sytuacji starcia z przeciwnikiem tak bezwzględnym jak sowiecki wywiad ewentualne złamanie procedur prawnych powinno być poprzedzone wnikliwą interdyscyplinarną analizą – albowiem kuszące doraźne korzyści mogą nie zrównoważyć poniesionych kosztów.

07.06.2022 © ŁUKASZ SOBANIAK


Przesłanki decyzji rządu Stanleya Baldwina o zerwaniu stosunków dyplomatycznych ze Związkiem Sowieckim 24 maja 1927 r. Justyna Piątek, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica, 85/2010.

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYCH DNIACH:

23 lutego 1836 r. rozpoczęło się oblężenie Alamo (fortu w starej misji w San Antonio de Béxar) przez oddziały meksykańskie pod dowództwem generała Antonio Lópeza de Santa Anna, najbardziej znany współcześnie epizod wojny o niepodległość Teksasu (1835-1836). Więcej…

24 lutego 1953 r. wykonano karę śmierci na generale Auguście Emilu Fieldorfie ps. „Nil” (1895-1953), żołnierzu I Brygady Legionów, uczestniku wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. i kampanii wrześniowej 1939 r. , a w czasie okupacji dowódcy Kedywu Armii Krajowej oraz zastępcy Komendanta Głównego Armii Krajowej. Więcej…

25 lutego 1831 r. rozegrała się bitwa o Olszynkę Grochowską, uznawana za najbardziej krwawą bitwę powstania listopadowego. Więcej…

26 lutego 1815 r. Napoleon Bonaparte powraca z Elby. Rozpoczyna się "100 dni" Napoleona (a właściwie 112), trwające do ostatecznej klęski pod Waterloo (18.06.1815).

27 lutego 1934 r. w Berlinie w czasie wystawnego przyjęcia Gestapo aresztowało rotmistrza Jerzego Sosnowskiego (1896-1939?), oficera polskiego wywiadu znanego w Niemczech jako Georg von Nalecz-Sosnowski. Wraz  z Jerzym Sosnowskim w jego mieszkaniu aresztowani zostali wszyscy uczestnicy imprezy w liczbie kilkudziesięciu osób. Elita towarzyska Berlina w wieczorowych strojach wprost z przyjęcia została przewieziona dwoma ciężarówkami do głównej siedziby Gestapo przy Prinz-Albrecht-Straße 8, gdzie wszystkich poddano rewizji osobistej, przesłuchaniom, a następnie osadzono w celach.

28 lutego 1997 r. w Los Angeles miała miejsce strzelanina w North Hollywood, uznana za najdłuższą strzelaninę w historii amerykańskiej policji. Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...