Tego dnia w 1921 roku



18 marca 1921 r. w Rydze podpisano traktat pokojowy kończący wojnę polsko-bolszewicką (1919-1920).

Traktat ryski 1921

Podpisanie traktatu ryskiego. 18 marca 1921 r.

Autor nieznany. Źródło: Adam Szelągowski, Wiek XX. Warszawa 1938.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Obie walczące strony nie osiągnęły strategicznych celów prowadzonej wojny. Bolszewicy nie zdołali „po trupie białej Polski” wyeksportować rewolucji do Niemiec, a Polacy nie zapewnili istnienia niepodległej Ukrainy, która oddzielałaby Polskę od Rosji.

Jednak w 1921 r. obie strony były na tyle wyczerpane wyniszczającą wojną, że zawarcie pokoju, który usankcjonowałby formalnie zawieszenie broni trwające już od 18 października 1920 r. było dla nich priorytetowe. Największe znaczenie dla decydentów miał więc pierwszy z 26 artykułów traktatu, który brzmiał: „Obie układające się strony oświadczają, że stan wojny pomiędzy niemi ustaje”. Pozostałe artykuły szczegółowo regulowały kwestie związane z wytyczeniem granicy, wzajemnymi repatriacjami obywatelami, zwrotem dóbr kultury i wreszcie z rozliczeniami.

W Warszawie traktat ryski uznano oczywiście za sukces i powód do świętowania, jednakże dla Polaków zamieszkałych na wschodniej części Białorusi z Mińskiem, którą delegacja polska (zdominowana przez endecję) zgodziła się pozostawić po stronie sowieckiej była to katastrofa. Teoretycznie Polacy w trybie przewidzianym w artykule VI traktatu mogli się repatriować do Polski, co jednak strona sowiecka utrudniała. Do zakończenia akcji repatriacyjnej w 1924 r. po stronie sowieckiej pozostało ponad 1,5 miliona Polaków. Ludzie ci w dużej części padli ofiarami tzw. akcji polskiej NKWD w 1937 r. Dla mieszkańców tej części Europy komunizm rozpoczął się dwadzieścia lat wcześniej…

Traktat ryski formalnie obowiązywał aż do konferencji poczdamskiej w 1945 roku. W praktyce jednak strona sowiecka od początku naruszała jego postanowienia, m. in.  w zakresie repatriacji Polaków, a także zwrotu polskiego dorobku kulturalnego, mienia publicznego i prywatnego oraz wypłacenia Polsce odszkodowania za kapitały mieszkańców byłego Królestwa Polskiego w rosyjskich bankach.  Z dniem 17 września 1939 roku ZSRR oficjalnie odstąpił od uznawania traktatu ryskiego jako zawartego z „państwem nieistniejącym” (nota dyplomatyczna Ludowego Komisarza Spraw Zagranicznych Władimira Potiomkina z 17.09.1939).

AKTUALIZACJA 27.03.2021 © ŁUKASZ SOBANIAK


Traktat pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. Nr 49, poz. 300)

Czym był Traktat Ryski? Kresy24.pl. 27 września 2012

Traktat ryski – sukces czy porażka? JPilsudski.org.pl. 17 maj 2012

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYCH DNIACH:

17 czerwca 1767 r. w górzystym regionie Margeride na południu Francji odnaleziono ostatnią ze 104 śmiertelnych ofiar bestii z Gévaudan - tajemniczej kryptydy, która na początku XXI w. stała się inspiracją dla barwnej filmowej opowieści Braterstwo wilków (Le Pacte des loups) w reżyserii Christophe’a Gansa (2003).

18 czerwca 1815 r. pod Waterloo Napoleon Bonaparte przegrywa swą ostatnią bitwę, a generał Pierre Cambronne dowodzący ostatnim czworobokiem cesarskiej gwardii rzekomo wypowiada zapewniające mu nieśmiertelność słowa „Gwardia umiera, nie poddaje się” (lub według Wiktora Hugo znacznie krócej, mniej patetycznie, lecz równie treściwie). Więcej…

19 czerwca 1867 r. w Cerro de las Campanas zwolennicy republikańskiego rządu prezydenta Benito Juáreza rozstrzelali cesarza Meksyku Maksymiliana I (1832-1867). Więcej…

21 czerwca 1989 r. Sąd Najwyższy USA wydał precedensowe orzeczenie (większością głosów 5:4) w sprawie Texas v. Johnson (491 U.S. 397), uznając publiczne spalenie flagi USA przez komunistycznego aktywistę za akt politycznego protestu przeciwko administracji prezydenta Reagana, a tym samym za przejaw wolności wypowiedzi, objęty ochroną wynikającą z Pierwszej Poprawki do Konstytucji. Sprawa do dziś pozostaje kontrowersyjna, czego wyrazem są powtarzające się próby uchwalenia przez Kongres tzw. Flag Desecration Amendment - poprawki do konstytucji USA, która umożliwi wprowadzenie karalności profanacji flagi (ostatnio w 2006 r.).

22 czerwca 1941 r. o godz. 3:15 rozpoczęła się niemiecka operacja Barbarossa (Unternehmen Barbarossa) - inwazja III Rzeszy na ZSRR. Więcej…

23 czerwca 1757 r.  doszło do bitwy pod Palashi (ang. Plassey) w Bengalu. Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...