Tego dnia w 1943 roku



21 września 1943 r. na greckiej wyspie Kefalinia (Kefalonia) oddziały 1 Dywizji Górskiej Wehrmachtu rozpoczęły trwającą kilka dni masakrę włoskich jeńców wojennych z 33 Dywizji Piechoty Acqui.

Włoskie oddziały na Kefalinii stawiły opór wobec prób ich rozbrojenia przez Niemców (operacja Achse) po rozejmie, który rząd marszałka Pietro Badoglio zawarł z aliantami (3 września 1943 r.). Decyzja o walce przeciwko byłym sojusznikom została podjęta w niecodzienny w wojskowej praktyce sposób: włoscy żołnierze dokonali tego wyboru w drodze referendum.

W krótkiej i nierównej walce (Niemcy lokalnie całkowicie panowali w powietrzu, a alianci nie udzielili Włochom jakiejkolwiek pomocy) mimo początkowych sukcesów Włochów zginęło 1315 z nich, po czym pozostali przy życiu złożyli broń.

Antonio Gandin

Generał Antonio Gandin
Domena publiczna,
via Wikimedia Commons

Hitler rozkazał, aby wobec wziętych do niewoli włoskich oficerów wdrożyć „specjalne postępowanie” (Sonderbehandlung) co w praktyce oznaczało, że byli sądzeni w trybie doraźnym za zdradę. W masowych egzekucjach stracono 5189 jeńców, w tym dowódcę 33 Dywizji generała Antonio Gandina (1891-1943). Była to jedna z największych masakr jeńców wojennych w czasie II wojny światowej.

Bezpośredni sprawcy masakry nie ponieśli po zakończeniu wojny odpowiedzialności. Dowodzący na Kefalinii oddziałami niemieckiej 1 Dywizji Górskiej podpułkownik (Oberstleutnant) Harald von Hirschfeld (1912-1945) nie przeżył wojny (zginął w Polsce w czasie walk na Przełączy Dukielskiej).

Jedynym sądzonym w Norymberdze za masakrę na Kefalinii był przełożony pułkownika von Hirschfelda generał Hubert Lanz (1896-1982). Z nieznanych przyczyn strona włoska nie przedstawiła na procesach norymberskich żadnego materiału dowodowego dotyczącego sprawy, wobec czego obrona skutecznie przeforsowała na korzyść oskarżonego szereg wątpliwości (uzasadnionych w ówczesnym stanie prawnym i faktycznym) co do zakresu odpowiedzialności generał Lanza, któremu za całokształt wojennych dokonań w Grecji wymierzono karę 12 lat więzienia (przy czym został zwolniony już po odbyciu trzech lat kary).

Dopiero w 2013 r. włoski sąd skazał zaocznie na karę dożywotniego pozbawienia wolności byłego 90-letniego podoficera 1 Dywizji Górskiej, uznanego za winnego bezpośredniego udziału w zbrodni.

Fridolin von Senger 1

Generał Frido von Senger und Etterlin, jeden z nielicznych którzy sprzeciwili się wykonaniu rozkazu Hitlera w sprawie włoskich jeńców.
Domena publiczna,
via Wikimedia Commons

Warto na koniec zauważyć, że nie wszędzie rozkaz Hitlera dotyczący eksterminacji włoskich jeńców został wykonany. Dowodzący na Korsyce niemiecki generał Frido von Senger und Etterlin (1891-1963) – ten sam, który tak skutecznie bronił później Monte Cassino – w rozmowie z feldmarszałkiem Albertem Kesselringiem (1885-1960) wyraźnie odmówił wykonania zbrodniczego rozkazu, za co zresztą nie spotkały go żadne konsekwencje.

Pod koniec XX w. wydarzenia na Kefalinii stały się kanwą powieści Captain Corelli’s Mandolin brytyjskiego pisarza Louisa de Bernières, na podstawie której powstał w 2001 r. filmowy melodramat (niesłusznie określany jako film wojenny) pod tym samym tytułem. Dzięki kreacjom Nicolasa Cage’a (tytułowa rola kapitana włoskiej 33 Dywizji Piechoty) i Penélope Cruz fakty historyczne z 1943 r. miały szansę zaistnieć w świadomości szerokiej publiczności kinowej – choć z wieloma przerysowaniami i uproszczeniami historycznymi (nie mówiąc już o odstępstwach od powieściowego pierwowzoru)…

AKTUALIZACJA 21.09.2022 © ŁUKASZ SOBANIAK


Forgotten Battles: Italy’s War of Liberation, 1943-1945. Charles T. O’Reilly. Lexington Books 2001, s. 101, 105.

Nazi massacre on island idyll. BBC News, 26 March, 2001.

Masakra dywizji Acqui. Na Kefalonii Niemcy wymordowali 5 tys. włoskich jeńców. Andrzej Dworak. Polska Times, 19 października 2018.

Kefalonia, czyli włoski Katyń. Forum Odkrywcy, 7 grudnia 2009.

The real Captain Corelli. Philip Willan. The Guardian, 11 April 2001.

Captain Corelli’s Mandolin. Hollywood Goes To Italy. Reviews and Analysis of Movies about Italy at War.

90-year-old former Nazi soldier handed life sentence for role in Greek massacre. Guardian, 18 Oct 2013.

INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W NAJBLIŻSZYCH DNIACH:

8 lutego 1837 r. w Petersburgu odbył się pojedynek rosyjskiego poety Aleksandra Puszkina (1799-1837) z Georges'em d'Anthès (1812-1895). Panowie uzgadniali kwestie honorowe (rzecz jasna chodziło o honor kobiety) przy użyciu pistoletów. Więcej…

8 lutego 1867 r. zawarto ugodę austriacko-węgierską: absolutystyczne Cesarstwo Austrii przekształcono w parlamentarną monarchię dualistyczną, łączącą Austrię i Węgry unią realną. W Europie środkowej powstało wielonarodowościowe państwo związkowe istniejące do 1918 r., którego dziedzictwo historyczne jest widoczne w tej części Europy do dziś. Jak pokazała historia XX w. propagandowa łatka "więzienia narodów" przypięta Austro-Węgrom przed ich upadkiem okazała się mocno przesadzona.

10 lutego 1940 r. Sowieci rozpoczęli masowe deportacje ludności polskiej, białoruskiej i ukraińskiej z terenów RP zajętych po 17 września 1939 r. przez Armię Czerwoną. Więcej…

10 lutego 1986 r. w Palermo rozpoczął się Maxiprocesso - największy proces włoskiego wymiaru sprawiedliwości wymierzony przeciwko mafii sycylijskiej. Na ławie oskarżonych zasiadło 475 oskarżonych. Dzięki zeznaniom pentiti (skruszonych) zdecydowana większość z podsądnych została uznana za winnych. Wyroki te utrzymał w mocy Sąd Najwyższy Włoch 30 stycznia 1992 r. Do czasu Maxiprocesso włoskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oficjalnie utrzymywało, że nie ma czegoś takiego jak włoska mafia, a istnieje jedynie wiele niepowiązanych ze sobą gangów.

11 lutego 1943 r. Państwowy Komitet Obrony ZSRR podjął decyzję o rozpoczęciu sowieckiego programu nuklearnego.

11 lutego 2009 r. weszła w życie Ustawa o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. 2009 nr 22 poz. 120), zawieszająca obowiązkową służbę wojskową w Polsce. Więcej…

12 lutego 1554 r. w Tower of London ścięto lady Jane Grey (1537-1554), zwaną „królową dziewięciu dni”. Więcej…

13 lutego 1945 r. nastąpiła bezwarunkowa kapitulacja Budapesztu. Więcej…

14 lutego 1929 r. w Chicago w  garażu SMC Cartage Company przy 2122 North Clark Street miał miejsce jeden z najbardziej znanych epizodów wojny gangów epoki prohibicji znany jako masakra w dniu świętego Walentego. Więcej…

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...