Tego dnia w 1913 roku



25 maja 1913 r. w Wiedniu popełnił samobójstwo pułkownik Alfred Redl (1864-1913), wysoki oficer austro-węgierskiego kontrwywiadu, zdemaskowany jako agent rosyjski o pseudonimie Opernball-13.

Alfred Redl urodził się we Lwowie w rodzinie urzędnika kolejowego. W 1883 r. rozpoczął błyskotliwą karierę oficerską w armii austro-węgierskiej. Około 1899 r. został przydzielony przez Sztab Generalny do pracy kontrwywiadowczej w Evidenzbureau (zarządu wywiadu wojskowego armii austro-węgierskiej, pierwszej stałej służby wywiadowczej na świecie). Działania Redla w austriackim kontrwywiadzie były skuteczne i innowacyjne (wprowadził do użytku w pracy wywiadowczej  nowatorskie ówcześnie techniki z zakresu fotografii, nagrań dźwiękowych oraz daktyloskopii).

Redl Alfred

Alfred Redl

Autor nieznany, ok. 1907 r.

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Około 1901 r. w trakcie swojej służby kontrwywiadowczej w c.k. armii Redl został zwerbowany przez wywiad rosyjski. Bezpośrednią metodą werbunku był prawdopodobnie szantaż (Redl był homoseksualistą, a rosyjscy agenci zagrozili ujawnieniem tego faktu), następnie w czasie ponad 10 letniej współpracy Rosjanie przekazywali mu znaczne kwoty pieniężne. Redl przekazywał w zamian plany operacyjne armii austro-węgierskiej, a także plany jej ważnych umocnień (w tym m. in. twierdzy Przemyśl). Austro-węgierski sztab generalny miał świadomość istnienia przecieków tajnych informacji, na które zwrócił uwagę wywiad niemiecki (wywiady niemiecki i austro-węgierski współpracowały ze sobą, co było m. in. wynikiem działań samego Redla). Ustalono z czasem, że ich sprawcą był szpieg o kryptonimie Opernball-13.

Wreszcie w wyniku działań austro-węgierskiego kontrwywiadu pułkownik Redl został zdemaskowany 24 maja 1913 r. Bezpośrednią przyczyną wpadki było osobiste podjęcie przez niego pieniędzy przekazywanych agentowi Opernball-13 przez rosyjski wywiad w przesyłkach pocztowych kierowanych na poste restante urzędu pocztowego w Wiedniu. Uwagę agentów dokonujących kontroli korespondencji prywatnej  zwróciły przesyłki zawierające znaczne sumy pieniędzy, adresowane na jeden z szpiegowskich kryptonimów znanych kontrwywiadowi. Wskutek poszukiwań osoby, która podjęła przesyłki z pieniędzmi ustalono ponad wszelką wątpliwość, że był to pułkownik Redl.

Aby uniknąć publicznej kompromitacji w najwyższych kręgach cesarsko-królewskiej armii postanowiono dyskretnie pozbyć się zdrajcy (rzekomo takie rozwiązanie zaakceptował sam Szef Sztabu Generalnego generał Franz Conrad von Hötzendorf). Wydelegowani w tym celu czterej wysocy oficerowie c. k. armii przybyli do wiedeńskiego hotelu „Klomser” w nocy z 24 na 25 maja 1913 r. Pułkownik Redl już wcześniej wiedział, że został zdemaskowany. Ponoć w czasie krótkiego przesłuchania w swoim pokoju hotelowym przyznał się do współpracy z obcym wywiadem. 25 maja 1913 r. około godziny 2 w nocy skończył pisać listy pożegnalne, a następnie użył pozostawionego mu przez delegację oficerów pistoletu, załadowanego jednym nabojem.

Próba wyciszenia skandalu w ten sposób nie powiodła się jednak za sprawą prasy (a konkretnie znanego dziennikarza Egona Erwina Kischa i jego artykułu w praskim dzienniku „Bohemia” z 28 maja 1913 r.) i upadek pułkownika Redla stał się największą aferą szpiegowską przed wybuchem I wojny światowej.

Przyjmuje się, że współpraca pułkownika Alfreda Redla z rosyjskim wywiadem przyczyniła się do śmierci blisko pół miliona żołnierzy armii austro-węgierskiej na początku I wojny światowej. Tym samym jest on uznawany za jednego z największych zdrajców w historii.


Colonel Redl: The Man Behind The Screen Myth. New York Times, Oct. 13, 1985.

World War I Russian Spy Col. Alfred Redl. Trivia-Library

Colonel Alfred Redl biography

INNE ROCZNICE W TYM MIESIĄCU...

1 września 1715 r. w Wersalu zmarł Ludwik XIV (1638-1715), król Francji i Nawarry w latach 1643–1715. Więcej…

1 września 1939 r. o godzinie 4.48 niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” otworzył ogień w kierunku polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte, symbolicznie rozpoczynając tym samym działania wojenne II wojny światowej. Więcej…

2 września 1898 r. w bitwie pod Omdurmanem wojska brytyjsko-egipskie dowodzone przez generała Horatio Herberta Kitchenera (1850-1916) pokonały armię sudańskich mahdystów, co w krótkim czasie doprowadziło do upadku ich powstania. Więcej…

3 września 1939 r. Francja, Wielka Brytania, Nowa Zelandia i Australia formalnie wypowiedziały  wojnę III Rzeszy. Więcej…

3 września 1967 r. o godzinie 5.00 rano w Szwecji zmieniono ruch na prawostronny (Dagen H). Więcej…

4 września 1998 r. dwóch doktorantów Uniwersytetu Stanforda Larry Page i Siergiej Brin założyło Google Inc. (obecnie Google LLC). Nazwa przedsiębiorstwa powstała od zniekształconego słowa googol, oznaczającego liczbę równą 10100.

5 września 1869 r. w Hohenschwangau w Bawarii król Ludwik II Szalony (1845-1886) rozpoczął budowę eklektycznego pałacu znanego obecnie jako zamek w Neuschwanstein, jednej z najbardziej znanych budowli historyzmu. Więcej…

6 września 1901 r. w Buffalo anarchista polskiego pochodzenia Leon Czolgosz (1873-1901) dokonał zamachu na prezydenta USA Williama McKinleya (1843-1901), który wkrótce zmarł wskutek odniesionej rany postrzałowej. Ujęty na miejscu zamachowiec uniknął linczu i po krótkim procesie został skazany na śmierć. Wyrok wykonano 29 października 1901 r. na krześle elektrycznym w więzieniu stanowym w Auburn.

6 września 1972 r. na lotnisku w Fürstenfeldbruck w trakcie nieudanej próby odbicia zakładników podjętej przez niemiecką policję palestyńscy terroryści z Czarnego Września zabili 9 uprowadzonych członków izraelskiej drużyny olimpijskiej, biorących udział w letnich igrzyskach olimpijskich w Monachium. Wcześniej w trakcie porwania zginęło dwóch członków ekipy. W ramach represji za te wydarzenia znane później jako masakra w Monachium Izrael przeprowadził operację „Gniew Boży”.

7 września 1943 r. w Warszawie polski ruch oporu przeprowadził skuteczny zamach na SS-Scharführera Franza Bürkla, funkcjonariusza więziennego na Pawiaku, który w ciągu dwóch lat zamordował tam kilkadziesiąt osób ze szczególnym okrucieństwem przekraczającym nawet standardy pełnienia obowiązków służbowych dla Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Więcej…

8 września 1950 r. w Bejrucie zmarła Hanka Ordonówna (Maria Anna Tyszkiewicz 1902-1950) - piosenkarka, aktorka i artystka kabaretowa, jedna z największych gwiazd międzywojennej Polski.

9 września 9 r. w bitwie w Lesie Teutoborskim plemiona germańskie pod wodzą Arminiusa (16 p.n.e. - 21 n.e.) zniszczyły doszczętnie trzy rzymskie legiony XVII, XVIII i XIX dowodzone przez Publiusa Quinctiliusa Varusa (46 p.n.e.- 9 n.e.). Więcej…

10 września 1977 r. w Marsylii odbyła się ostatnia egzekucja na gilotynie. Więcej…

11 września 2001 r. członkowie organizacji Al-Ka’ida przy użyciu uprowadzonych samolotów pasażerskich dokonali zmasowanych ataków terrorystycznych na World Trade Center w Nowym Jorku oraz na budynek Pentagonu. Łącznie zginęło około 3000 osób, w tym 19 terrorystów. Więcej…

12 września 1792 r. na pokładzie okrętu HMS Duke zakotwiczonego w porcie w Portsmouth rozpoczęło się posiedzenie sądu wojskowego w sprawie 10 ujętych na Tahiti uczestników buntu na HMS Bounty (1789), najbardziej znanego współcześnie przykładu niesubordynacji załogi połączonej z otwartym wypowiedzeniem posłuszeństwa dowódcy jednostki. Więcej…

13 września 1860 r. z balonu unoszącego się nad Bostonem wykonano pierwsze zachowane zdjęcie lotnicze: Boston, as the Eagle and the Wild Goose See It. Autorami byli James Wallace Black (1825-1896) i Samuel Archer King (1828-1914). Więcej…

14 września 1814 r. Francis Scott Key (1779-1843) napisał wiersz Defence of Fort McHenry, który stał się tekstem pieśni The Star-Spangled Banner ustanowionej w 1931 r. oficjalnym hymnem USA. Więcej…

15 września 1940 r. w czasie bitwy o Anglię lotnictwo brytyjskie odparło największy niemiecki zmasowany nalot na Londyn, w którym uczestniczyło łącznie 1120 samolotów. Więcej…

16 września 1920 r. w Nowym Jorku doszło do zamachu bombowego na Wall Street, w wyniku którego zginęło 38 osób, a około 140 zostało rannych. Podejrzenia kierowały się w stronę anarchistów, ale ostatecznie FBI nigdy nie ustaliło sprawcy.

17 września 1939 r. w Moskwie o godz. 3.00  ambasadorowi Polski w ZSRR Wacławowi Grzybowskiemu przedstawiono notę o uznaniu wszelkich układów zawartych z Polską (w tym traktatu ryskiego z 1921 r. i paktu o nieagresji z 1932 r.) za nieobowiązujące – jako zawartych z nieistniejącym państwem. Więcej…

17 września 1944 r. nad Holandią rozpoczęła się nieudana aliancka operacja desantowa Market Garden. Więcej…

18 września 1939 r. w Jeziorach Poleskich (obecnie Welykie Ozera – Ukraina) nad ówczesną granicą polsko-sowiecką popełnił samobójstwo Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939) – pisarz, poeta, malarz, fotograf i teoretyk sztuki. Więcej…

19 września 1356 r. w bitwie pod Poitiers Francja poniosła katastrofalną klęskę. Król Jan II (1319-1364) i wielu możnych dostało się do angielskiej niewoli. Przegrana francuska miała wymiar nie tylko militarny, ale i finansowy: okup za pojmanego króla Jana II wyniósł 3 miliony écu, co stanowiło dwukrotność rocznych dochodów królestwa (traktat w Brétigny - 1360 r.).

20 września 1926 r. w Cicero w stanie Illinois Earl „Hymie” Weiss dokonał drugiego nieudanego zamachu na Ala Capone. Więcej…

21 września 1943 r. na greckiej wyspie Kefalinia oddziały 1 Dywizji Górskiej Wehrmachtu rozpoczęły trwającą kilka dni masakrę włoskich jeńców wojennych z 33 Dywizji Piechoty Acqui. Więcej…

22 września 2000 r. w Bielsku-Białej po 27 latach zakończono produkcję Fiata 126p. Więcej…

23 września 1806 r. do Saint Louis powróciła ekspedycja Meriwethera Lewisa i Williama Clarka, pierwsza wyprawa która drogą lądową na zachód poprzez kontynent północnoamerykański dotarła do wybrzeża Pacyfiku.

24 września 1877 r. w bitwie pod Shiroyamą Cesarska Armia Japońska zakończyła ostatni bunt samurajów (Bunt Satsumy). Więcej…

25 września 1921 r. we Lwowie członkowie Ukraińskiej Organizacji Wojskowej dokonali zamachu na Józefa Piłsudskiego. Zamachowiec Stepan Fedak oddał cztery strzały w kierunku jadącego otwartym samochodem Piłsudskiego. Pociski trafiły jednak siedzącego obok niego wojewodę lwowskiego Kazimierza Grabowskiego , który został niegroźnie ranny.

26 września 1983 r. w podmoskiewskim centrum dowodzenia Sierpuchow-15 systemy wczesnego ostrzegania powiadomiły o wystrzeleniu przez USA pięciu międzykontynentalnych pocisków balistycznych. Więcej…