Tego dnia w 1346 roku



26 sierpnia 1346 r. rozegrała się bitwa pod Crécy, przechylająca szalę zwycięstwa w pierwszej fazie wojny stuletniej na korzyść Anglii.  Co ciekawsze, bitwa stanowiła przełomowe zderzenie rycerskich sposobów wojowania z pragmatycznym podejściem do wymogów pola walki. W rezultacie Francuzi okryli się chwałą, a Anglicy wygrali bitwę.

Po stronie Francuzów była znaczna przewaga liczebna (dwu lub nawet trzykrotna), Anglicy jednak mieli nowinki techniczne – a to trzy armaty, których użycie w tej bitwie uznaje się za pierwsze udokumentowane zastosowanie w polu – i nierycerskie metody walki, m. in. wykopali na polu bitwy wilcze doły i rozsypali kolczatki kaleczące końskie kopyta (caltrops). Bitwę na korzyść Anglików w znacznej mierze rozstrzygnęły jednak długie walijskie łuki, które w warunkach polowych okazały wyższość nad rzekomo straszliwymi kuszami genueńskich najemników Francji.

Battle of crecy froissart

Bitwa pod Crécy. 26 sierpnia 1346 r.

Ilustracja z manuskryptu Kroniki Jeana Froissarta (1337-1410).

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Łuki takie (jak wynika z symulacji komputerowych przeprowadzonych na Politechnice Warszawskiej w 2017 r.) zdolne były do perforacji ówczesnej zbroi płytowej nawet z odległości 225 m (przy użyciu grota typu Heavy War Bodkin), choć głębokość penetracji z tego dystansu była niewielka (ok. 5 mm), jednak wzrastała z skracaniem dystansu i dla pancerzy niższej jakości. Decydujące znaczenie miała duża szybkostrzelność tej broni (5-6 strzał na minutę), zwiększająca prawdopodobieństwo trafienia części nieopancerzonych (lub słabiej opancerzonych).

Bitwa zakończyła się ciężkimi, kilkutysięcznymi stratami Francuzów, przy czym zginęło ponad tysiąc pięciuset możnych walczących po ich stronie.  Zginęli m. in.: jeden król (Jan Luksemburski), dziewięciu książąt, jeden diuk i dziesięciu hrabiów. Straty angielskie wyniosły co najwyżej kilkaset osób, w tym tylko kilku znaczniejszych rycerzy. Przypuszczać można, że ten rachunek był związany m. in. z dosłownym pojmowaniem ideałów rycerskich przez Francuzów (np. z podziwu godną bohaterską nieskutecznością szarżowano konno na pozycje angielskie kilkanaście razy bez względu na straty zadawane przez łuczników), tymczasem Anglicy podeszli do zasad znacznie bardziej elastycznie (m. in. rycerze angielscy walczyli pieszo, stosownie do przyjętej taktyki obronnej).

Edward III counting the dead on the battlefield of Crécy

Król Edward III liczy zabitych po bitwie pod Crécy. 26 sierpnia 1346 r.

Ilustracja z manuskryptu Kroniki Jeana Froissarta (1337-1410).

Domena publiczna, via Wikimedia Commons

Wszelako to pod Crécy król czeski Jan Luksemburski (1296-1346), walczący po stronie króla Francji Filipa VI zyskał „chwałę nieśmiertelną”. Będąc niewidomy, a nie chcąc dopuścić, aby bitwa odbyła się bez jego udziału kazał przywiązać uzdę swego konia do uzd koni rycerzy po jego bokach. Na wieść o nieuchronnej klęsce i w odpowiedzi na nierycerskie sugestie, aby rozważyć ewakuację z pola walki oświadczył: „Nie może to być, żeby czeski król z pola uciekał!” i rozkazał prowadzić się w miejsce, gdzie bitewny zgiełk był największy („Absit, ut rex Boemie fugeret, sed illuc me ducite, ubi maior strepitus certaminis vigeret…” – tak przynajmniej zanotowano na wieczną rzeczy pamiątkę w Cronica ecclesiae Pragensis autorstwa Benesza Krabice z Weitmile zmarłego w 1375 r.).

Chwalebna (a przy tym niezbyt przemyślana) śmierć kwiatu rycerstwa walczącego po stronie króla Francji Filipa VI w bitwie pod Crécy stanowiła pewien przełom, od którego datuje się początek utraty znaczenia ciężkiej jazdy rycerskiej i wzrost roli piechoty.  Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu pod Crécy ugruntowała się na prawie 200 lat (do czasu wprowadzenia do powszechnego użycia broni palnej) szczególna rola w taktyce i sposobie użycia na polu walki łuku angielskiego.


Zarys historii wojskowości powszechnej do końca XIX w. Janusz Sikorski. Wydawnictwo MON. Warszawa 1975,  str. 175-176.

Analiza numeryczna balistyki łuków angielskich użytych w bitwie pod Crécy. Mariusz Magier, Adrian Nowak, Tomasz Merda, Paweł Żochowski. Problemy Techniki Uzbrojenia.  Zeszyt 142 nr 2/2017, str. 69–85. 2017.

Benessii De Weitmil Chronicon Ecclesiae Pragensis. Praga. 1784, str. 341.

INNE WYDARZENIA HISTORYCZNE MIESIĄCA...

1 października 1908 r. rozpoczęto sprzedaż Forda Model T. Ogółem w latach 1908-1927 wyprodukowano około 15 milionów sztuk. Więcej…

2 października 1938 r. wojska polskie wkroczyły na Zaolzie. Wcześniej Czechosłowacja w odpowiedzi na polskie ultimatum wyraziła zgodę na przekazania Polsce spornego terytorium. Więcej…

3 października 1944 r. w Ożarowie Mazowieckim około godziny 2 w nocy podpisano układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie, będący aktem kapitulacji Powstania Warszawskiego. Więcej…

3 października 1993 r. w Mogadiszu żołnierze amerykańscy wspierający misję ONZ rozpoczęli operację przeciwko bojownikom przywódcy klanowego Mohameda Farraha Aidida, jedną z najważniejszych operacji miejskich podczas wojny domowej w Somalii.

4 października 1883 r. z Paryża w swój pierwszy kurs do Konstantynopola wyruszył legendarny Orient Express. Więcej…

4 października 1957 r. ZSRR wyniósł na orbitę pierwszego sztucznego satelitę Ziemi – Sputnika 1. Satelita krążył wokół Ziemi 92 doby - do 4 stycznia 1958 r., kiedy wszedł w gęste warstwy atmosfery i spłonął. Wyniesienie Sputnika rozpoczęło wyścig pomiędzy ZSRR a USA o dominację w kosmosie.

5 października 1716 r. w bitwie pod Kowalewem armia saska króla Augusta II Mocnego pokonała wojska konfederacji tarnogrodzkiej. W czasie bitwy doszło do ostatniej w historii szarży husarii, która została powstrzymana ogniem broni palnej.

6 października 1973 r. na półwyspie Synaj oraz Wzgórzach Golan Egipt i Syria (wspierane przez siły ekspedycyjne innych państw arabskich) rozpoczęły działania wojenne przeciwko Izraelowi (wojna Jom Kippur). Więcej…

7 października 1949 r. z sowieckiej strefy okupacyjnej utworzono Niemiecką Republikę Demokratyczną (Deutsche Demokratische Republik) - istniejące do 1990 r. państwo niemieckie będące częścią bloku wschodniego.

8 października 1967 r. w Boliwii argentyński rewolucjonista Ernesto Che Guevara (1928-1968) został ujęty z bronią w ręku w trakcie prowadzonej przez niego wojny partyzanckiej mającej na celu eksport rewolucji na obszar Ameryki Południowej. Następnego dnia Che został rozstrzelany.

9 października 1967 r. w La Higuera (Boliwia) został zastrzelony kontrowersyjny argentyński rewolucjonista Ernesto Che Guevara (1928-1968), dzień wcześniej ujęty z bronią w ręku przez armię boliwijską. Więcej…

10 października 1889 r. w Nowym Jorku rozpoczęto budowę pierwszego nowojorskiego drapacza chmur New York World Building (znanego też jako Pulitzer Building). Budynek ten już nie istnieje, zburzono go w 1955 r. w związku z przeprojektowaniem wjazdu na Most Brookliński.

11 października 1969 r. w Arundel w Kanadzie zmarł generał Kazimierz Sosnkowski (1885-1969), jeden z najwybitniejszych polskich dowódców wojskowych.

12 października 1984 r. w Brighton IRA dokonała bezskutecznego zamachu na premier Margaret Thatcher. Więcej…

13 października 1792 r. w Waszyngtonie rozpoczęto budowę Białego Domu.

14 października 1066 r. Wilhelm Zdobywca zwyciężył w bitwie pod Hastings. Zwycięstwo otwiera drogę do normandzkiego podboju, który ma wielowiekowy wpływ na historię Anglii.

16 października 1793 r. w Paryżu ścięto na gilotynie Marię Antoninę, byłą królową Francji i Nawarry. Oskarżona o zdradę stanu, została skazana na śmierć wyrokiem Trybunału Rewolucyjnego.

17 października 1777 r. pod Saratogą armia brytyjska dowodzona przez generała Johna Burgoyne'a skapitulowała przed wojskami amerykańskimi pod dowództwem generała Horatio Gatesa. Więcej…

18 października 1941 r. w Tokio japoński kontrwywiad aresztował agenta sowieckiego wywiadu wojskowego GRU o kryptonimie Ramsay Richarda Sorge (1895-1944), uznawanego za jednego z najbardziej skutecznych szpiegów. Więcej…

19 października 1781 r. pod Yorktown brytyjski generał Charles Cornwallis skapitulował przed generałem Jerzym Waszyngtonem, co praktycznie zakończyło wojnę o o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

20 października 1952 r. Sąd Najwyższy utrzymał wyrok orzeczony wobec generała Augusta Emila Fieldorfa "Nila" przez Sąd Wojewódzki w Warszawie. Orzeczoną karę śmierci wykonano 24 lutego 1953 r. w więzieniu mokotowskim.

WIĘCEJ WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W CIĄGU ROKU...