Tego dnia w 1938 roku
30 września 1938 r. na konferencji w Monachium podpisano porozumienie dotyczące aneksji części terytoriów Czechosłowacji do III Rzeszy (układ monachijski).
Sygnatariusze porozumienia: Neville Chamberlain (Wielka Brytania), Édouard Daladier (Francja), Adolf Hitler (Niemcy) i Benito Mussolini (Włochy) podpisali układ bez udziału przedstawicieli Czechosłowacji, uzgadniając przyłączenie należącego do niej Kraju Sudetów do Niemiec (czego domagali się Niemcy sudeccy przy poparciu III Rzeszy). Było to efektem krótkowzrocznej i naiwnej polityki ustępstw państw zachodnich wobec Hitlera, której celem nadrzędnym stało się uniknięcie kolejnej wojny za wszelką cenę.
Neville Chamberlain powraca z konferencji w Monachium, triumfalnie informując o zawarciu porozumienia, które ocali pokój. Lotnisko Heston. 30 września 1938 r.
Ministry of Information
Domena publiczna, via Wikimedia Commons
Jednak nawet z punktu widzenia doraźnych interesów państw zachodnioeuropejskich (w tym w szczególności uniknięcia wojny) polityka appeasementu była całkowicie chybiona. Jeszcze przed zawarciem układu monachijskiego jego istotę i skutki najtrafniej ujął Winston Churchill: „Anglii zaoferowano wybór pomiędzy wojną a hańbą. Wybrała hańbę, i będzie miała wojnę” (list do Davida Lloyda George’a, 13.08.1938).
Jak pokazały wydarzenia następnego roku nie mylił się. Czechosłowacja utraciła nie tylko Kraj Sudetów i znajdujące się tam fortyfikacje, ale także możliwość skutecznej obrony. W tej sytuacji w ciągu 6 miesięcy od podpisania układu monachijskiego Hitler nie dotrzymując jego postanowień zajął 14 marca 1939 resztę Czecho-Słowacji, tworząc Protektorat Czech i Moraw oraz formalnie niezależną Słowację.
Dopiero te wydarzenia wraz z oderwaniem od Litwy okręgu Kłajpedy skłoniły rząd brytyjski do porzucenia polityki appeasementu (m. in. poprzez ogłoszenie gwarancji dla Polski na wypadek ataku III Rzeszy). Było już jednak za późno – eskalacja żądań Hitlera doprowadziła do konfliktu z Polską i wybuchu drugiej wojny światowej.
AKTUALIZACJA 29.09.2021 © ŁUKASZ SOBANIAK
Britain and Germany Make Anti-War Pact; Hitler Gets Less Than His Sudeten Demands; Polish Ultimatum Threatens Action Today. The New York Times. 01.10.1938.
The Munich Crisis, 1938: Prelude to World War II. Igor Lukes, Erik Goldstein. Frank Cass, New York. 1999.
INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH NA ŚWIECIE W NAJBLIŻSZYCH DNIACH:
10 maja 1940 r. po całkowitej i ostatecznej kompromitacji polityki appeasementu premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain podaje się do dymisji. Zastępuje go Winston Churchill. Więcej… |
11 maja 1745 r. pod Fontenoy (Belgia) doszło do krwawej bitwy pomiędzy połączonymi siłami austriackimi, brytyjskimi i holenderskimi z armią francuską (wojna o sukcesję austriacką). Jedno ze starć poprzedziła rzekoma wymiana uprzejmości, która niesłusznie przeszła do legendy jako symbol XVIII-wiecznej kurtuazji na polu bitwy, a dla niektórych ignorantów stanowi powód do drwin z "wojny w koronkach" jeszcze na początku XXI w. Więcej… |
12 maja 1927 r. w Londynie funkcjonariusze policji działający w ramach kontrwywiadowczej operacji MI5 rozpoczęli przeszukanie budynku przy 49 Moorgate, gdzie mieściły się siedziby spółki ARCOS Ltd (All-Russian Co-operative Society Limited) i sowieckiego przedstawicielstwa handlowego. Konsekwencją afery ARCOSu było wypowiedzenie przez rząd premiera Stanleya Baldwina brytyjsko-sowieckich stosunków dyplomatycznych. Więcej… |
14 maja 1643 r. w Saint-Germain-en-Laye zmarł król Francji i Nawarry Ludwik XIII Sprawiedliwy (1601-1643). Więcej… |
15 maja 1987 r. z kosmodromu Bajkonur w Kazachstanie wystartowała rakieta nośna Energia z nieuzbrojonym prototypem sowieckiej kosmicznej stacji bojowej Polus. Stacji nie udało się jednak umieścić na założonej niskiej orbicie okołoziemskiej wskutek wadliwych elementów systemu sterowania, a jej szczątki spadły do Pacyfiku. Wkrótce w związku z rozpadem ZSRR projekt (mający być odpowiedzią na amerykański program "wojen gwiezdnych" Reagana) został anulowany. |
16 maja 1943 r. brytyjskie lotnictwo rozpoczęło realizację operacji Chastise. Celem RAFu było zniszczenie zapór wodnych na rzekach w Zagłębiu Ruhry, co miało doprowadzić do wyłączenia z eksploatacji znaczącej części niemieckiej infrastruktury przemysłowej. Więcej… |
INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W POLSCE W NAJBLIŻSZYCH TYGODNIACH:
12 maja 1926 r. w Warszawie rozpoczęły się walki uliczne przewrotu majowego. W wyniku starć strony rządowej i zwolenników marszałka Józefa Piłsudskiego zginęło 379 osób. Rząd Wincentego Witosa podał się do dymisji, a prezydent Stanisław Wojciechowski złożył urząd. Majowy zamach stanu zapoczątkował 13-letnie autorytarne rządy sanacji, trwające do września 1939 r. |
13 maja 1926 r. w Poznaniu generał Kazimierz Sosnkowski (1885-1969) podejmuje próbę samobójczą, nie mogąc pogodzić lojalności wobec legalnego rządu RP z lojalnością wobec marszałka Józefa Piłsudskiego stojącego na czele majowego zamachu stanu. |
7 czerwca 1927 r. w Warszawie rosyjski emigrant Borys Kowerda (1907-1987) dokonał zamachu na posła nadzwyczajnego i ministra pełnomocnego ZSRR w Polsce Piotra Wojkowa. Do morderstwa doszło na warszawskim Dworcu Głównym - zamachowiec oddał sześć strzałów do sowieckiego dyplomaty (który broniąc się również strzelał), po czym bez jakiegokolwiek oporu ze swojej strony został zatrzymany przez policjantów na miejscu zdarzenia. Więcej… |
