Tego dnia w 1938 roku
30 września 1938 r. na konferencji w Monachium podpisano porozumienie dotyczące aneksji części terytoriów Czechosłowacji do III Rzeszy (układ monachijski).
Sygnatariusze porozumienia: Neville Chamberlain (Wielka Brytania), Édouard Daladier (Francja), Adolf Hitler (Niemcy) i Benito Mussolini (Włochy) podpisali układ bez udziału przedstawicieli Czechosłowacji, uzgadniając przyłączenie należącego do niej Kraju Sudetów do Niemiec (czego domagali się Niemcy sudeccy przy poparciu III Rzeszy). Było to efektem krótkowzrocznej i naiwnej polityki ustępstw państw zachodnich wobec Hitlera, której celem nadrzędnym stało się uniknięcie kolejnej wojny za wszelką cenę.
Neville Chamberlain powraca z konferencji w Monachium, triumfalnie informując o zawarciu porozumienia, które ocali pokój. Lotnisko Heston. 30 września 1938 r.
Ministry of Information
Domena publiczna, via Wikimedia Commons
Jednak nawet z punktu widzenia doraźnych interesów państw zachodnioeuropejskich (w tym w szczególności uniknięcia wojny) polityka appeasementu była całkowicie chybiona. Jeszcze przed zawarciem układu monachijskiego jego istotę i skutki najtrafniej ujął Winston Churchill: „Anglii zaoferowano wybór pomiędzy wojną a hańbą. Wybrała hańbę, i będzie miała wojnę” (list do Davida Lloyda George’a, 13.08.1938).
Jak pokazały wydarzenia następnego roku nie mylił się. Czechosłowacja utraciła nie tylko Kraj Sudetów i znajdujące się tam fortyfikacje, ale także możliwość skutecznej obrony. W tej sytuacji w ciągu 6 miesięcy od podpisania układu monachijskiego Hitler nie dotrzymując jego postanowień zajął 14 marca 1939 resztę Czecho-Słowacji, tworząc Protektorat Czech i Moraw oraz formalnie niezależną Słowację.
Dopiero te wydarzenia wraz z oderwaniem od Litwy okręgu Kłajpedy skłoniły rząd brytyjski do porzucenia polityki appeasementu (m. in. poprzez ogłoszenie gwarancji dla Polski na wypadek ataku III Rzeszy). Było już jednak za późno – eskalacja żądań Hitlera doprowadziła do konfliktu z Polską i wybuchu drugiej wojny światowej.
AKTUALIZACJA 29.09.2021 © ŁUKASZ SOBANIAK
Britain and Germany Make Anti-War Pact; Hitler Gets Less Than His Sudeten Demands; Polish Ultimatum Threatens Action Today. The New York Times. 01.10.1938.
The Munich Crisis, 1938: Prelude to World War II. Igor Lukes, Erik Goldstein. Frank Cass, New York. 1999.
INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH NA ŚWIECIE W NAJBLIŻSZYCH DNIACH:
9 marca 1862 r. w trakcie bitwy w zatoce Hampton Roads (wojna secesyjna) dochodzi do pierwszego w historii starcia okrętów pancernych: CSS "Virginia" przeciwko USS "Monitor". Więcej… |
10 marca 1793 r. wybuchło w Wandei powstanie rojalistyczne. Obłąkańcza polityka religijna władz rewolucyjnej Francji (której wytworem wkrótce stał się kult Istoty Najwyższej - l'Être suprême), zgilotynowanie Ludwika XVI i ostatecznie dekret Konwentu o poborze rekruta doprowadziły do krwawego kontrrewolucyjnego zrywu. Więcej… |
11 marca 1941 r. Kongres USA uchwalił Lend Lease Act (“An Act to Promote the Defense of the United States”). Więcej… |
12 marca 1999 r. Polska, Czechy i Węgry przystąpiły do NATO. Więcej… |
13 marca 1943 r. w Smoleńsku generał Henning von Tresckow (1901-1944) podejmuje jedną z wielu nieudanych prób zamachu na Adolfa Hitlera. Więcej… |
INNE ROCZNICE WYDARZEŃ HISTORYCZNYCH W POLSCE W NAJBLIŻSZYCH TYGODNIACH:
7 marca 1941 r. w Warszawie grupa kontrwywiadu Okręgu Warszawa-Miasto Związku Walki Zbrojnej wykonała wyrok śmierci Wojskowego Sądu Specjalnego orzeczony wobec aktora Igo Syma, oskarżonego o kolaborację z niemieckim okupantem. Była to pierwsza głośna egzekucja przeprowadzona przez polskie podziemie. Więcej… |
8 marca 1761 r. w Pikowie w powiecie winnickim (obecnie Ukraina) urodził się hrabia Jan Potocki (1761–1815) - pisarz, podróżnik, polityk, historyk, publicysta, etnograf, pionier polskiej archeologii i pierwszy polski aeronauta. Dziś jednak jest pamiętany najbardziej jako autor francuskojęzycznej powieści Rękopis znaleziony w Saragossie (Manuscrit trouvé à Saragosse - 1805). |
12 marca 1956 r. w Moskwie zmarł w niejasnych okolicznościach Bolesław Bierut (1892-1956) - działacz komunistyczny, przewodniczący Krajowej Rady Narodowej (1944), prezydent RP (1947–1952), I sekretarz KC PZPR i współpracownik NKWD. Śmierć Bolesława Bieruta przyśpieszyła proces destalinizacji Polski, a jej niejasne okoliczności budziły wątpliwości co do oficjalnych przyczyn zgonu (zator tętnicy płucnej poprzedzony zawałem) i spowodowały liczne złośliwe komentarze (wroga Polsce Ludowej propaganda szeptana sugerowała nawet udział towarzyszy radzieckich w zejściu ówcześnie niewygodnego politycznie towarzysza Bieruta)... |
14 marca 1980 r. o godzinie 11:15 na warszawskim Okęciu rozbił się wracający z Nowego Jorku samolot PLL LOT Ił-62 SP-LAA „Mikołaj Kopernik” (lot LO-007). Więcej… |
16 marca 1901 r. w Teatrze Miejskim w Krakowie (obecnie Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie) odbyła się premiera dramatu "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego (1869-1907). |
18 marca 1921 r. w Rydze podpisano traktat pokojowy kończący wojnę polsko-bolszewicką (1919-1920). Więcej… |
28 marca 1947 r. w pobliżu Baligrodu w Bieszczadach w zasadzce zorganizowanej przez Ukraińską Powstańczą Armię w niewyjaśnionych do końca okolicznościach zginął Karol Świerczewski (1897-1947), generał pułkownik Armii Czerwonej i generał broni ludowego Wojska Polskiego - człowiek, który został uwieczniony przez samego Ernesta Hemingwaya w powieści Komu bije dzwon (1940), a nadto dokonał rzeczy imponującej - został odsunięty od dowodzenia w Armii Czerwonej z powodu alkoholizmu i niekompetencji (1941-1942). |
29 marca 1925 r. w pociągu pomiędzy Stołpcami a Kołosowem (nad ówczesną granicą polsko-sowiecką) policjant Józef Muraszko śmiertelnie ranił podczas konwojowania byłych oficerów Wojska Polskiego Antoniego Wieczorkiewicza i Walerego Bagińskiego, skazanych za działalność komunistyczną i przygotowanie zamachów bombowych, które miały miejsce w 1923 r. w Warszawie i Krakowie. Więcej… |
1 kwietnia 1901 r. w Lachowiczach koło Baranowicz (obecnie Białoruś) urodził się Sergiusz Piasecki (1901-1964) - polski pisarz i publicysta, oficer polskiego wywiadu i żołnierz Armii Krajowej. Więcej… |
3 kwietnia 1940 r. rozpoczęły się masowe egzekucje polskich oficerów z obozów w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku (zbrodnia katyńska). Ogółem rozstrzelano co najmniej 21.768 obywateli II Rzeczpospolitej. |
6 kwietnia 1901 r. we Lwowie urodził się Marian Hemar (1901-1972) - polski poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz, autor tekstów piosenek, twórca o ogromnym dorobku literackim. Więcej… |
